هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، گفت عربستان، پاکستان و ترکیه کشورهایی با سیاست توسعه‌طلبانه نیستند و اگر کشوری به آنها حمله نکند، هدف ائتلاف نظامی این سه کشور قرار نخواهد گرفت. او گفت عربستان خواستار جنگ با جمهوری اسلامی نیست و رویکرد «بجنگیم و نابودشان کنیم» ندارد.

فیدان شنبه ۱۷ خرداد گفت توافق دفاع مشترک مکه میان سه کشور از نظر فنی بر سازوکاری مشابه ماده پنجم پیمان ناتو استوار است و این ائتلاف علیه کشور مشخصی تشکیل نشده، حدود دو سال برای آماده‌سازی آن مذاکره شده و کشورهای دیگری نیز خواهان پیوستن به آن هستند.

عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه جمعه ۱۶ مرداد توافق‌نامه دفاعی مشترکی امضا کردند؛ اقدامی که در بحبوحه تنش‌های خاورمیانه، سه متحد آمریکا را در برابر تهدیدهای امنیتی ناشی از حملات جمهوری اسلامی و گروه‌های نیابتی آن به یکدیگر نزدیک‌تر می‌کند.

این توافق در مکه به امضای محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهوری ترکیه و شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، رسید.

این سه کشور در بیانیه‌ای مشترک اعلام کردند «توافق‌نامه دفاعی مشترک مکه» با هدف «تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه» تنظیم شده و بر اساس آن، حمله مسلحانه به هر یک از اعضا، حمله به هر سه کشور تلقی خواهد شد.

- عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان پیمان دفاعی مشترک امضا کردند

فیدان در ادامه اظهاراتش درباره این توافق دفاعی سه‌جانبه به روابط عربستان و جمهوری اسلامی پرداخت و گفت برداشت آنکارا از مذاکرات با مقام‌های سعودی این است که ریاض خواهان جنگ با جمهوری اسلامی نیست.

او گفت عربستان رویکرد «بجنگیم و نابودشان کنیم» ندارد.

به گفته فیدان، موضع عربستان این است که مداخله نظامی علیه جمهوری اسلامی راه‌حل نیست و مسائل باید از طریق مذاکره و توافق حل شود.

وزیر امور خارجه ترکیه گفت یکی از پایه‌های سیاست خارجی آنکارا افزایش «مالکیت منطقه‌ای» است؛ به این معنا که کشورهای منطقه خود مسئولیت بیشتری برای امنیت و ثبات محیط پیرامونی‌شان بر عهده بگیرند.

به گفته او، تجربه مداخله قدرت‌های هژمونیک خارج از منطقه نشان داده که این بازیگران لزوما مشکلات را حل نمی‌کنند و گاه بحران‌ها را شدیدتر می‌کنند.

فیدان گفت آماده‌سازی توافق مکه حدود دو سال طول کشیده است. بر اساس توضیحات او، ترکیه، عربستان و پاکستان در این ساختار متعهد می‌شوند تهدیدی برای امنیت یکدیگر نباشند و در برابر تهدیدهای خارجی نیز در چارچوب دفاع جمعی عمل کنند.

او سازوکار توافق را از نظر فنی مشابه ماده پنجم ناتو توصیف کرد. با این حال تاکید کرد که در متن توافق، «تهدید مشترک» مشخصی تعریف نشده است.

فیدان گفت دبیرخانه این ساختار در عربستان سعودی مستقر خواهد شد. سه کشورهمچنین رزمایش‌ها و دوره‌های آموزشی مشترک خواهند داشت تا توان همکاری و اقدام مشترک نیروهای نظامی خود را افزایش دهند.

وزیر امور خارجه ترکیه بدون آنکه از کشور خاصی نام ببرد گفت کشورهای دیگری نیز خواهان پیوستن به این ائتلاف هستند.

با این حال او گفت معتقد است مصر در مرحله بعد می‌تواند در این ائتلاف حضور داشته باشد.

به گفته فیدان، چشم‌انداز رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهوری ترکیه، این است که این ساختار به سه کشور محدود نماند و در صورت امکان کشورهای بیشتری زیر چتر آن قرار گیرند.

فیدان این روند را یکی از مهم‌ترین گام‌ها برای ایجاد ثبات پایدار در منطقه توصیف کرد.

وزیر امور خارجه ترکیه، احتمال شکل‌گیری یک «پیمان قفقاز» را در آینده منتفی ندانست و گفت در صورت نیاز، سازوکارهای امنیتی جدید در این منطقه قابل ایجاد است. فیدان درباره این پیمان توضیح بیشتری نداد.

او همچنین ترکیه را حلقه‌ای بالقوه برای پیوند معماری امنیتی اروپا و خاورمیانه معرفی کرد.

- اظهارات متناقض تهران و واشینگتن درباره باز شدن تنگه هرمز‌ و عبور بدون پرداخت عوارض کشتی‌ها

مساله تنگه هرمز

فیدان با اشاره به جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی و بسته شدن تنگه هرمز گفت در شرایط فعلی مهم‌ترین اولویت، دستیابی به توافقی است که امکان بازگشایی این آبراه را، حتی به صورت موقت، فراهم کند.

به گفته او، دوره‌ای ۶۰ روزه برای چنین توافق موقتی مطرح شده است. فیدان گفت کشورهای منطقه، آمریکا، کشورهای اروپایی و آسیایی خواهان بازگشایی هرچه سریع‌تر تنگه هستند و فشار گسترده‌ای برای دستیابی به راه‌حل وجود دارد.

مقام‌های جمهوری اسلامی از نزدیک بودن توافق با عمان خبر داده اما درعین حال تاکید کرده‌اند این توافق به‌تنهایی به معنای باز شدن تنگه هرمز نیست و آمریکا باید دیگر شروط تهران را برآورد و از جمله غرامت بپردازد، به محاصره بندرهای ایران پایان دهد، دارایی‌های مسدودشده را آزاد کند و تحریم فروش نفت و فرآورده‌های پتروشیمی را لغو کند.

تا کنون نشانه‌ای از پذیرش این شروط در واشینگتن دیده نشده است.

وزیر امور خارجه ترکیه در ادامه سخنان خود در روز شنبه ۱۷ مرداد درعین حال میان تاثیر تنگه هرمز و دریای سرخ بر ترکیه تفاوت قائل شد.

او گفت از منظر انرژی، بسته شدن هرمز در حال حاضر تأثیر مستقیمی بر ترکیه ندارد، اما بسته شدن حوزه تجارت دریای سرخ موضوعی است که مستقیماً با منافع اقتصادی و تجاری ترکیه ارتباط پیدا می‌کند.

- عراق و عربستان سعودی برای مقابله با حملات گروه‌های حامی جمهوری اسلامی آماده می‌شوند

انزوای سیاسی اسرائیل

فیدان در ارزیابی تحولات غزه نیز گفت رویکرد حماس که به گفته او منافع مردم فلسطین را در اولویت قرار داده، شایسته تقدیر است و مردم فلسطین نیز این رویکرد را ارزیابی خواهند کرد.

وزیر امور خارجه ترکیه در ادامه بر افزایش فشار سیاسی بین‌المللی بر اسرائیل تأکید کرد و گفت «انزوای سیاسی بین‌المللی» اسرائیل باید بدون وقفه ادامه داشته باشد.

به گفته فیدان، یکی از موضوعاتی که اسرائیل بیش از همه از آن نگران است، گسترش همین انزوای بین‌المللی است. او بر این اساس، فشار دیپلماتیک و سیاسی را یکی از ابزارهای مهم جامعه بین‌المللی در برابر سیاست‌های اسرائیل دانست.

فیدان همچنین گفت تا زمانی که هدف اصلی اسرائیل «فلسطینی‌زدایی از غزه» باشد، تلاش‌ها و اقداماتی که مانع دستیابی به یک راه‌حل پایدار می‌شود، ادامه خواهد داشت.