خبرگزاری رویترز در گزارشی تحلیلی نوشت در صورتی که شبه‌نظامیان شیعه مورد حمایت جمهوری اسلامی به درخواست علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، برای تحویل سلاح‌هایشان به دولت توجه نکنند، ممکن است دولت او با بحران اعتبار روبه‌رو شود.

الزیدی پس از دیدار ماه ژوئیه با دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، در کاخ سفید متعهد شد این گروه‌های قدرتمند را تا ۳۰ سپتامبر خلع سلاح کند؛ همان تاریخی که برای خروج نیروهای باقی‌مانده ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا از عراق تعیین شده است.

اما نخست‌وزیر عراق با مقاومت شدید نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در عراق روبه‌رو است؛ گروه‌هایی که با حمله به اهداف آمریکا در جنگ خاورمیانه، از تهران حمایت کرده‌اند.

الزیدی با چه موانعی روبه‌رو است و چرا؟

در سال ۲۰۲۵، چند گروه شبه‌نظامی قدرتمند مورد حمایت جمهوری اسلامی در عراق برای نخستین بار اعلام کردند که آماده‌اند سلاح‌های خود را تحویل دهند تا از خطر تشدید درگیری با دولت ترامپ در آمریکا جلوگیری شود.

- هم‌زمانی سفر قالیباف به بغداد با اوج‌گیری تهدیدات گروه‌های مسلح علیه نخست‌وزیر عراق

اما این وعده‌ها هرگز عملی نشد و پس از آنکه الزیدی در ماه مه به قدرت رسید، وظیفه حساس مهار این گروه‌ها که به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران پاسخگو هستند، بر عهده او قرار گرفت.

به‌نوشته رویترز الزیدی که یک مولتی‌میلیونر است، در مقایسه با بسیاری از پیشینیان خود از حمایت بسیار بیشتری از سوی یک رییس‌جمهوری آمریکا برخوردار شده است. اما او نیز مانند همه رهبران عراق به حمایت تهران نیاز دارد؛ کشوری که از طریق روابط خود با شبه‌نظامیان و سیاستمداران شیعه، به‌تدریج نفوذ گسترده‌ای در عراق به دست آورده است. بنابراین، الزیدی ناچار است با احتیاط حرکت کند.

در ۱۷ اوت، نیروهای ویژه‌ای که مستقیما به نخست‌وزیر گزارش می‌دهند، رییس اطلاعات حرکت النجباء، یک گروه همسو با جمهوری اسلامی را که آمریکا آن را سازمانی تروریستی معرفی کرده است، بازداشت کردند. بر اساس یک سند امنیتی که رویترز آن را بررسی کرده و همچنین اظهارات سه منبع دولتی، او به دست داشتن در حملات پهپادی علیه منافع آمریکا متهم شده بود.

این بازداشت که ۴۸ ساعت طول کشید، باعث شد این گروه تهدید به تلافی کند و در پی آن با مداخله سیاستمداران ارشد شیعه تنش‌ها کاهش یافت.

یک هفته بعد، نیروهای ویژه عراق چهار عضو شبه‌نظامی، از جمله یک فرمانده محلی، را به اتهام کمک به انجام حملات علیه منافع آمریکا بازداشت کردند؛ اقدامی که موانع سیاسی و امنیتی پیش روی کارزار نخست‌وزیر برای خلع سلاح این گروه‌ها را برجسته کرد.

- اورشلیم‌پست از مانع‌تراشی تهران در مسیر خلع سلاح شبه‌نظامیان عراقی خبر داد

سیاستمداران ارشد شیعه هشدار داده‌اند که اتخاذ تدابیر سختگیرانه علیه شبه‌نظامیان، خلع سلاح آنها را غیرممکن خواهد کرد و می‌تواند به بی‌ثباتی منجر شود. آنها استدلال می‌کنند گروه‌های مسلح در زمانی که در جنگ علیه آمریکا از تهران حمایت می‌کنند، نمی‌توانند سلاح‌های خود را تحویل دهند.

شبه‌نظامیان در گذشته نیز تمایلی به خلع سلاح نداشتند و می‌گفتند تا زمانی که نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا در عراق حضور دارند، نمی‌توانند سلاح‌های خود را تحویل دهند.

شبه‌نظامیان چه می‌خواهند؟

رویترز به‌نقل از چهار منبع سیاسی شیعه و سه منبع امنیتی آگاه از تلاش‌ها برای خلع سلاح نوشت پنج گروه مسلح همسو با جمهوری اسلامی به‌طور قاطع ضرب‌الاجل ۳۰ سپتامبر دولت برای تحویل سلاح‌هایشان، انحلال تشکیلات خود و ادغام در نیروهای امنیتی دولتی را رد کرده‌اند.

در ماه اوت، کتائب حزب‌الله، که قدرتمندترین گروه‌ شبه‌نظامی تحت حمایت جمهوری اسلامی محسوب می‌شود، با صدور بیانیه‌ای از الزیدی انتقاد و برای آغاز گفت‌وگو شروطی تعیین کرد؛ از جمله تضمین اینکه نیروهای آمریکایی هرگز به عراق بازنگردند و اتخاذ اقداماتی که عراق را از هرگونه نفوذ آمریکا بر تصمیم‌گیری‌های سیاسی یا اقتصادی رها کند.

- فرمانده حشد شعبی: شبه‌نظامیان عراقی برای مقابله با حمله زمینی آمریکا در ایران حضور دارند

گروه‌های مسلح تا چه اندازه قدرتمندند؟

این شبه‌نظامیان بخشی از مقاومت اسلامی عراق هستند؛ گروهی چتری متشکل از حدود ۱۰ گروه مسلح تندرو شیعه که به‌گفته دو مقام امنیتی ناظر بر فعالیت شبه‌نظامیان، در مجموع حدود ۵۰ هزار نیروی مسلح را فرماندهی می‌کنند و زرادخانه‌هایی شامل موشک‌های دوربرد و تسلیحات ضدهوایی در اختیار دارند.

مقاومت اسلامی عراق که یکی از ارکان اصلی شبکه نیروهای نیابتی منطقه‌ای جمهوری اسلامی محسوب می‌شود، مسئولیت ده‌ها حمله موشکی و پهپادی علیه اسرائیل و نیروهای آمریکایی در عراق و سوریه را طی سال‌های اخیر بر عهده گرفته است.

این شبه‌نظامیان در اجرای حملات دقیق پهپادی نیز به‌طور فزاینده‌ای پیشرفته شده‌اند.

این گروه‌ها همچنین در بخش‌های ساخت‌وساز، املاک و مستغلات و صرافی‌ها منافع تجاری دارند.