روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داد جمهوری اسلامی در ادامه تلاش برای بازسازی توان موشکی خود، تولید موشک‌های بالستیک را با استفاده از قطعات ذخیره‌شده در تاسیسات زیرزمینی از سر گرفته است، اما این تولید هنوز در حجمی محدودتر از پیش از جنگ انجام می‌شود.

این روزنامه پنج‌شنبه ۱۹ شهریور به نقل از مقام‌های آمریکایی و خاورمیانه‌ای آگاه از موضوع نوشت تهران با وجود حملات سنگین به سایت‌های موشکی و تاسیسات صنعتی خود در مرحله نخست جنگ، اکنون هم موشک‌های سوخت مایع و هم موشک‌های سوخت جامد مونتاژ می‌کند.

موشک‌های سوخت مایع باید اندکی پیش از پرتاب سوخت‌گیری شوند، اما موشک‌های سوخت جامد را می‌توان در حالت آماده شلیک نگهداری کرد.

وال‌استریت ژورنال نوشت ازسرگیری تولید موشک، حتی در مقیاسی محدود، می‌تواند توان جمهوری اسلامی برای ادامه جنگ فرسایشی را افزایش دهد. به نوشته این روزنامه، یکی از مولفه‌های تعیین‌کننده در ادامه درگیری، رقابت میان ذخایر موشکی و پهپادی تهران و ذخایر رو به کاهش موشک‌های رهگیر آمریکا و کشورهای حاشیه خلیج فارس است.

در چنین شرایطی، توانایی جمهوری اسلامی برای جایگزین کردن حتی بخشی از موشک‌های مصرف‌شده یا منهدم‌شده می‌تواند بر مدت زمانی که قادر به حفظ فشار نظامی است تاثیر بگذارد.

اطلاعات مورد استناد وال‌استریت ژورنال از فعالیت در چند مرکز زیرزمینی، از جمله تاسیسات موشکی خجیر در جنوب‌شرق تهران، حکایت دارد.

- فایننشال‌تایمز: روسیه به تهران برای ساخت موشک‌های کروز مافوق صوت پیشرفته کمک کرده است

مقام‌های مطلع همچنین گفته‌اند جمهوری اسلامی در تلاش است مراکز زیرزمینی تازه‌ای برای مونتاژ موشک ایجاد کند تا این بخش از زنجیره تولید در برابر حملات احتمالی آینده آسیب‌پذیری کمتری داشته باشد.

تال اینبار، تحلیلگر ارشد «ائتلاف حمایت از دفاع موشکی»، گفت توقف حملات به تاسیسات نظامی به جمهوری اسلامی فرصت می‌دهد زیرساخت‌های آسیب‌دیده را جایگزین کند، قطعات تازه از خارج بخرد و در مراکز امن ذخیره کند.

او گفت تصور اینکه تهران برای بازسازی ظرفیت تولید موشکی خود اقدام نکند، «به‌شدت ساده‌لوحانه» است و پراکندگی تاسیسات و شبکه زیرزمینی، نابودی کامل این برنامه را دشوار می‌کند.

به نوشته وال‌استریت ژورنال، با وجود ازسرگیری مونتاژ موشک، بازگشت جمهوری اسلامی به ظرفیت تولید پیش از جنگ با موانع جدی روبه‌رو است.

مقام‌های عرب گفتند تاسیسات شیمیایی مورد نیاز برای سوخت مایع و میکسرهای صنعتی تولید سوخت جامد آسیب دیده‌اند. محاصره دریایی نیز واردات مواد و قطعات را دشوار کرده است؛ به همین دلیل، تهران فعلا بیشتر به قطعات ذخیره‌شده پیش از جنگ متکی است.

وضعیت بقایای توان نظامی جمهوری اسلامی و سرعت بازیابی آن پس از هر دو جنگ، همواره محل مناقشه و گمانه‌زنی بوده است. آمریکا و اسرائیل بارها از نابودی بخش بزرگی از ظرفیت تولید موشکی و پهپادی تهران سخن گفته‌اند، در حالی که تصاویر ماهواره‌ای و ارزیابی‌های اطلاعاتی در ماه‌های بعد، از بازگشایی پایگاه‌های زیرزمینی، تعمیر مراکز تولیدی و ازسرگیری بخشی از تولید تسلیحات حکایت داشته‌اند.

تولید با استفاده از ذخایر قطعات موشکی که در جنگ سالم ماندند

بر اساس گزارش تازه وال‌استریت ژورنال، جمهوری اسلامی در شرایط کنونی عمدتا موشک‌های تازه را با استفاده از قطعاتی مونتاژ می‌کند که پیش از جنگ ذخیره شده بودند و میزان تولید هنوز از سطح پیش از جنگ پایین‌تر است.

جیم لمسون، تحلیلگر پیشین سیا و پژوهشگر مهمان کینگز کالج لندن، گفت تهران پیش از جنگ قطعاتی از جمله کلاهک‌های تکمیل‌شده، بدنه موشک و سامانه‌های هدایت و کنترل را ذخیره کرده بود. تصاویر و ویدیوهایی که پیش‌تر از سوی جمهوری اسلامی منتشر شده‌اند نیز شمار زیادی از این قطعات را در تاسیسات زیرزمینی نشان می‌دهند.

- ارزیابی اطلاعاتی ایالات متحده: پوتین آمریکا را در پی جنگ ایران تضعیف‌شده می‌بیند

به گفته یک مقام آمریکایی، جمهوری اسلامی احتمالا پس از توافق مقدماتی اواخر خرداد با دولت دونالد ترامپ برای بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات با هدف پایان دادن به جنگ، تولید در مقیاس پایین را از سر گرفت.

برآورد این مقام این است که تهران با قطعات موجود توان مونتاژ دست‌کم چند صد موشک را دارد. لمسون گفت شمار واقعی می‌تواند، بسته به میزان ذخایر قطعات و تعداد سایت‌های زیرزمینی فعال، از صدها تا احتمالا هزاران موشک متغیر باشد.

وال‌استریت ژورنال نوشت جمهوری اسلامی همچنان از ذخایر موشکی باقی‌مانده خود علیه مواضع آمریکا در منطقه استفاده می‌کند. این رسانه به استفاده از موشک خیبرشکن، که متحرک، نسبتا دقیق و کم‌هزینه ارزیابی می‌شود، اشاره کرد. تهران چهارشنبه ۱۸ شهریور نیز موج سنگینی از موشک‌ها را به پایگاهی هوایی در اردن شلیک کرد که نیروهای آمریکایی در آن مستقرند؛ برخی پرتابه‌ها کلاهک خوشه‌ای داشتند.

این ارزیابی ادامه روندی است که پیش از جنگ ۴۰ روزه نیز نشانه‌های آن دیده شده بود. نیویورک تایمز ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ گزارش داد تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهند جمهوری اسلامی ده‌ها تاسیسات موشکی آسیب‌دیده در جنگ ۱۲روزه، از جمله مراکز تولید، را تعمیر کرده و بازسازی برنامه موشکی با سرعت بیشتری از تاسیسات هسته‌ای پیش می‌رود.

با آغاز جنگ دوم در ۹ اسفند ۱۴۰۴، ارزیابی‌ها بار دیگر به‌شدت تغییر کرد. فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا پنجم فروردین اعلام کرد ارتش ایالات متحده بیش از ۱۰ هزار هدف را در ایران منهدم کرده، دو سوم تاسیسات تولید نظامی جمهوری اسلامی را نابود کرده و میزان حملات موشکی و پهپادی تهران را ۹۰ درصد کاهش داده است.

- تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهند ایران با سرعت زیرساخت‌های نظامی خود را بازسازی می‌کند

با این حال، تنها چند هفته بعد نشانه‌های بازیابی ظاهر شد. سی‌ان‌ان ۲۷ فروردین گزارش داد تصاویر ماهواره‌ای از بازسازی پایگاه‌های زیرزمینی و بازگشایی ورودی تونل‌های شهرهای موشکی آسیب‌دیده حکایت دارند.

در هفته‌های بعد، ارزیابی‌های اطلاعاتی تازه نشان دادند روند بازیابی برخی توانمندی‌های نظامی جمهوری اسلامی سریع‌تر از برآوردهای اولیه پیش می‌رود. سی‌ان‌ان ۳۱ اردیبهشت به نقل از چهار منبع آگاه از ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا گزارش داد تهران در دوره آتش‌بس بخشی از تولید پهپادهای خود را از سر گرفته و در حال جایگزین کردن سایت‌های موشکی، پرتابگرها و ظرفیت تولید سامانه‌های تسلیحاتی آسیب‌دیده یا نابود شده است.

نشانه‌های بازسازی توان موشکی سریع‌تر از انتظار ناظران

شواهد منتشرشده در ماه‌های بعد، بیش از پیش از بازسازی بخشی از زیرساخت‌های نظامی حکایت داشت. وال‌استریت ژورنال اول مرداد گزارش داد جمهوری اسلامی بخش‌هایی از پایگاه‌های موشکی، بنادر و مراکز تولیدی آسیب‌دیده را سریع‌تر از انتظار برخی مقام‌های اسرائیلی بازسازی کرده است.

تصاویر ماهواره‌ای از چند پایگاه موشکی نیز نشان می‌داد تهران جاده‌های دسترسی را تعمیر و عملیات خاک‌برداری برای بازگشایی ورودی تونل‌هایی را آغاز کرده که در حملات آمریکا و اسرائیل مسدود شده بودند.

همان گزارش به احتمال سالم ماندن ذخایر قطعات موشکی نیز اشاره کرده بود. جیم لمسون، تحلیلگر پیشین سیا، گفته بود ممکن است جمهوری اسلامی پیش از جنگ بخشی از قطعات مورد نیاز برای ساخت موشک را در مراکز زیرزمینی ذخیره کرده باشد و این قطعات بتوانند در کوتاه‌مدت برای مونتاژ ده‌ها یا صدها موشک و پهپاد تازه به کار روند.

- اطلس شهرهای موشکی جمهوری اسلامی

گزارش تازه وال‌استریت ژورنال این ارزیابی را یک گام جلوتر می‌برد. آنچه اول مرداد به‌عنوان احتمال استفاده از قطعات ذخیره‌شده مطرح شده بود، اکنون بر اساس اطلاعات مورد استناد این روزنامه به مونتاژ عملی موشک‌های بالستیک در چند تاسیسات زیرزمینی تبدیل شده است.

تفاوت مهم این است که تولید کنونی همچنان محدودتر از سطح پیش از جنگ ارزیابی می‌شود و شواهدی از بازگشت کامل ظرفیت صنعتی موشکی جمهوری اسلامی وجود ندارد.

هم‌زمان با بازسازی ظرفیت‌های آسیب‌دیده، نشانه‌هایی از ادامه توسعه توانمندی‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی نیز منتشر شده است.

تحلیل تصاویر ماهواره‌ای که ۱۹ شهریور منتشر شد، از افزایش بی‌سابقه فعالیت‌های عمرانی و استفاده از مجموعه زیرزمینی کوه کلنگ گزلا در نزدیکی نطنز حکایت دارد. کلنگ گزلا در ماه‌های اخیر بارها هدف تهدیدهای دونالد ترامپ قرار گرفته است؛ او از جمله ۱۳ شهریور گفت اگر فعالیتی در این مجموعه مشاهده شود، آمریکا ممکن است به‌زودی آن را هدف قرار دهد و پیش‌تر نیز از حمله شدید و از بین بردن این تاسیسات سخن گفته بود.

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نیز پیش‌تر خواستار دسترسی بازرسان آژانس به این مجموعه شده بود، در حالی که جمهوری اسلامی تاکنون اطلاعات طراحی این سایت را در اختیار آژانس قرار نداده و اجازه بازرسی از آن را نیز نداده است.