عرفان نبیان، معترض اصفهانی، که پس از بازداشت در اعتراضات دیماه به اعدام محکوم شد، میگوید بازجویان با صحنهسازی او را در زمان بازجویی اعدام نمایشی کردند و زیر شکنجه وادارش کردند تن به اعترافات اجباری بدهد.
«وصیتنامهات را بنویس.» این جملهای بود که به گفته نبیان، پیش از آنکه در سلول انفرادی برگهای به او بدهند و بپرسند پیش از اعدام برای آخرین وعده غذایی چه میخواهد، بازجویان به او گفتند.
نبیان، که نام شناسنامهایش عرفان حاجبیانی دهقانی است، معترضی ۲۶ساله از اصفهان است که پس از بازداشت در جریان اعتراضات سراسری دیماه در ایران، به اعدام محکوم شد.
نبیان در گفتوگو با ایراناینترنشنال از مکانی نامعلوم، از شکنجه، اعتراف اجباری، اعدام نمایشی و هم بند بودن با معترضانی گفت که بعدها اعدام شدند.
او گفت زمانی که انفرادی بود چند دقیقه پس از آنکه به او گفته شد وصیتنامهاش را بنویسد، چشمبسته به اتاق دیگری برده شد و از او خواستند روی چهارپایهای بایستد و سپس طنابی دور گردنش انداختند.
نبیان گفت: «همه خاطرات زندگیام از جلوی چشمم گذشت. فکر میکردم دیگر هیچوقت خانوادهام را نمیبینم.»
به گفته نبیان، در همان حالت و در حالیکه طناب نزدیک به ده دقیقه دور گردنش بود بازجویان به پرسش درباره اعتراضات، رمز تلفنش و اتهامهای مرتبط با پرونده میدان علیخانی ادامه دادند؛ پروندهای که از محاکمه گروهی پس از درگیریهای مرگبار در جریان اعتراضات ۱۸ دی ماه در اصفهان شکل گرفت.
اعتراف زیر فشار
نبیان گفت پس از آن او را مقابل دوربین نشاندند و وادار کردند بگوید کتک نخورده و از نظر جسمی آسیبی ندیده است.
او گفت اگر نگاهش را برمیگرداند یا پاسخهایی را که بازجویان میخواستند نمیداد، ضبط را متوقف میکردند، کتکش میزدند و دوباره فیلمبرداری را از سر میگرفتند.
نبیان گفت پس از فیلمبرداری، یکی از بازجویان به او گفت: «قرار است اعدامت کنند. حکم صادر شده است.»
نبیان خواست با خانوادهاش تماس بگیرد، اما اجازه ندادند. چند دقیقه بعد، در حالی که دستبند به نیمکت بسته شده بود، دوباره درخواستش را مطرح کرد.
«خواهش میکنم، میتوانید به آنها بگویید اجازه بدهند با خانوادهام صحبت کنم؟ میخواهم برای آخرینبار صدای خانوادهام را بشنوم.»
تازه آن زمان بازجویان به او گفتند که همان لحظه اعدام نمیشود و قرار است به زندان منتقل شود.
از میدان علیخانی تا بازداشت
نبیان که در اعتراضات آبان ۹۸ و ۱۴۰۱ هم حضور فعال داشت، ۱۸ دی ماه به اعتراضات اصفهان پیوست. به گفته نبیان، در میدان علیخانی نیروهای امنیتی با گلوله جنگی و ساچمهای به معترضان شلیک میکردند. در همین میدان چهار یا پنج ساچمه به پای راست او اصابت کرد.
نبیان که میترسید اگر برای درمان به بیمارستان برود بازداشت شود، خودش را به خانه رساند. او که نمیدانست چگونه ساچمهها را خارج کند، در حالی که خون زیادی از پایش میرفت، خودش زخم را تمیز کرد و بست.
او گفت بعدتر برای پیدا کردن دختر بچهای که از مادرش جدا شده بود دوباره به خیابان رفت و پیکر بیجان او را پیدا کرد.
نبیان با وجود آنچه دیده بود، روز بعد دوباره به خیابان رفت. او با اشاره به خشونتی که ۱۸ دیماه دیده بود و شلیک به معترضان، گفت: «نمیتوانستیم چشمهایمان را ببندیم.»
رویدادهای میدان علیخانی بعدها مبنای یکی از مهمترین پروندههای اعدام در جریان اعتراضات دیماه شد. به گفته وکیلی که با ایراناینترنشنال گفتوگو کرد، ۵۹ نفر بازداشت شدند و ۱۲ نفر به اعدام محکوم شدند.
کارشناسان سازمان ملل به سرپرستی مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، گفتند متهمان در یک جلسه غیرعلنی محاکمه شدند؛ جلسهای که معیارهای دادرسی عادلانه را نقض کرد و متکی به اعترافهای تلویزیونی اجباری است.
عفو بینالملل نیز جداگانه این روند را «محاکمهای جمعی و بهشدت ناعادلانه» توصیف کرد و شکنجه، اعترافهای اجباری و محرومیت متهمان از دسترسی به وکیل را مستند کرد.
«کشتارگاه الفتا»
نبیان گفت ۱۵ اسفند بازداشت و به کلانتری قائمیه منتقل شد. او گفت ماموران آنجا رمز تلفنش را خواستند و مادهای نامشخص را بهصورت وریدی به او تزریق کردند.
سپس او را به بازداشتگاهی منتقل کردند که به گفته خودش، الفتا در اصفهان بود.
نبیان این بازداشتگاه را ساختمانی حدودا ۱۰ طبقه توصیف کرد که برای حبس انفرادی و شکنجه استفاده میشد: «من به آن میگویم کشتارگاه الفتا.»
او گفت لباسهایش را از تنش درآوردند، روی او آب ریختند و با شلنگ و باتوم کتکش زدند. به گفته او، یکبار دستهایش را بالای سرش بستند و حدود یک ساعت کتکش زدند.
خالکوبی ستاره داوود و اتهام جاسوسی برای اسرائیل
نبیان گفت خالکوبیهایش به یکی از محورهای اصلی بازجوییها تبدیل شد. این خالکوبیها شامل نوشتههایی به زبان عبری، ستاره داوود در سمت راست گردنش و نمادهای ایران باستان، از جمله درفش کاویانی روی بازویش بود.
او گفت بازجویان بارها به قسمتهایی از بدنش که خالکوبی داشت، از جمله نوشته عبری روی پشتش، ضربه زدند.
نبیان گفت: «یکی از آنها مدام میگفت: آنقدر میزنمت تا شروع کنی به عبری حرف زدن.»
او گفت بازجویان متهمش کردند که جاسوس اسرائیل است، از اسرائیل پول میگیرد و آموزش دیده است. نبیان این اتهامها را رد کرد.
زندان دستگرد و صدور حکم
نبیان ۲۹ اسفند به زندان دستگرد اصفهان منتقل شد اما کارکنان پذیرش زندان ابتدا بهدلیل جراحاتش، از جمله شکستگی انگشت و آسیب به زانوهایش، از پذیرش او خودداری کردند.
بر اساس حکمی که ایراناینترنشنال دیده است، نبیان در مرحله رسیدگی بدوی حکم اعدام گرفت اما حکم او در مرحله تجدیدنظر شکست و به ۱۱ سال زندان تبدیل شد.
نبیان به اتهام تبلغ علیه نظام به یک سال زندان و به اتهام نگهداری موادمخدر ۱۰ سال حکم گرفت. او اتهام مربوط به مواد مخدر را رد کرد و گفت مقامها درباره میزان آن هر بار چیزی گفتهاند.
استفاده مقامهای جمهوریاسلامی از اتهام موادمخدر برای محکوم کردن مخالفان سیاسی پیش از این هم سابقه دارد.
برای نمونه، سازمان حقوق بشر برای ایران مستقر در نروژ، پرونده زهرا بهرامی، معترض ایرانیهلندی را که پس از اعتراضات سال ۱۳۸۸ بازداشت و در سال ۱۳۹۰ اعدام شد، پروندهای ساختگی مرتبط با مواد مخدر توصیف کرده است که در آن او را شکنجه کردند تا اعتراف کند.
مرکز حقوق بشر در ایران، مستقر در آمریکا هم در آن زمان گفت نهادهای امنیتی ایران در چندین پرونده مواد مخدر جاسازی کرده و اتهامهای مربوط به مواد مخدر را به پرونده زندانیان سیاسی افزوده بودند.
همبندیهایی که بعدها در ارتباط با پرونده علیخانی اعدام شدند
نبیان در زندان دستگرد با دیگر متهمان پرونده علیخانی همبند بود. در میان آنها ساسان آزادوار و عرفان اسفندیاری بودند که هر دو بعدها اعدام شدند.
نبیان همچنین حدود دو روز با ابوالفضل سپاهی، یکی دیگر از متهمان پرونده علیخانی، همبند بود.
او گفت سپاهی برایش تعریف کرده بود که در جریان اعتراضات ۱۸ دیماه از پشت هدف گلوله جنگی قرار گرفته و گلوله به لگنش اصابت کرده است. سپاهی همچنین از شکنجههایی گفته بود که در بازداشت تحمل کرده بود، از جمله اینکه مشعل بوتان را نزدیک چشمش گرفته بودند.
سپاهی بعدها همراه با امیرحسین صفری در میدان علیخانی در ملاءعام اعدام شد.
نبیان همچنین از شروین باقریان، یکی دیگر از متهمان پرونده علیخانی که در دستگرد با او دوست شده بود، بهعنوان فردی باهوش و خوشقلب یاد کرد. باقریان اغلب به اتاق او میآمد، شطرنج بازی میکرد و با همبندیهایش وقت میگذراند.
نبیان گفت تنها پس از آزادی بود که اعتراف اجباری باقریان را در تلویزیون حکومتی دید. او گفت: «دلم شکست. مدام فکر میکردم این بچه چه چیزهایی را باید از سر گذرانده باشد.»
عفو بینالملل گفت باقریان ۲۱ روز بهطور قهری ناپدید شده بود و زیر شکنجه تن به اعتراف اجباری داده بود و وکیل نداشت.
برای نبیان، نامهایی که در گزارشهای مربوط به اعدامها میدید، غریبه نبودند. آنها کسانی بودند که در زندان در کنارشان زندگی کرده، با آنها حرف زده و شناخته بود؛ کسانی که یک به یک اعدام میشوند.
حمله هوایی و سرکوب در داخل دستگرد
نبیان هنگام حمله هوایی ۱۰ فروردین به تاسیسات نظامی مجاور زندان، هنوز در دستگرد بود.
ایراناینترنشنال پیشتر گزارش داده بود که سه موشک به یک پایگاه نظامی و انبار مهمات پشت زندان دستگرد اصابت کرد و بخشهایی از زندان آسیب دید. یک سند قضایی حاکی است که شماری از زندانیان کشته شدند و عدهای دیگر در آتشسوزی پس از آن جان باختند.
نبیان گفت انفجارها برق، آب و دسترسی تلفنی را قطع کرد و آنقدر شدید بود که زندانیان را از تختهای طبقه بالا به زمین انداخت: «همه فریاد میزدند: بیایید نجاتمان دهید. درها را باز کنید تا بتوانیم بیرون برویم.»
او گفت برخی کارکنان زندان رفتند و زندانیان پشت درهای بسته بندها ماندند. بعدتر، بعضی از درها آسیب دید یا زمانی که زندانیان برای رسیدن به جای امن تلاش میکردند، باز شد.
نبیان گفت نیروهای امنیتی و نیروهای سپاه بعدتر وارد زندان شدند و تیراندازی کردند.
بند او همچنان قفل بود. به گفته او، زندانیان دیگر بعدها گفتند که در راهروها پیکرها و کیسههای سیاه اجساد را دیدهاند.
نبیان گفت روز بعد صدای کتکزدن و شکنجه زندانیان را میشنید. او همچنین از «تونل وحشت» گفت؛ مسیری که در آن زندانیان متهم به دست داشتن در ناآرامیها را مجبور میکردند از میان صفهای نگهبانان عبور کنند و نگهبانان با قنداق اسلحه، باتوم و شلنگ آنها را میزدند.
سندی قضایی که بعدها به دست ایراناینترنشنال رسید، نام ۷۵ زندانی را بهعنوان متهمان ناآرامیها و آتشسوزی ثبت کرده بود. دستکم ۲۶ نفر برای محاکمه به دادگاه ارجاع شدند و ۱۸ نفر با اتهامهایی روبهرو بودند که میتوانست مجازات اعدام داشته باشد.
نبیان ۱۸ فروردین با وثیقه آزاد شد. او گفت بهدلیل ترس از بازداشت دوباره، شکنجه بیشتر، محکومیت طولانیمدت یا صدور حکم اعدام دیگر، ایران را ترک کرد.
او گفت: «من کشورم را واقعا دوست دارم. همیشه باور داشتم ایران آزاد خواهد شد. هیچوقت فکر نمیکردم از ایران خارج شوم.»