پالایشگاههای مستقل چین برای جبران کاهش عرضه نفت ایران در پی محاصره آمریکا، به نفت خام عراق روی آوردهاند. این تغییر، پرسشی را مطرح کرده است: آیا تهران بار دیگر نفت خود را با عنوان نفت عراقی به خریداران میرساند؟
مکس مایزلیش، تحلیلگر ارشد پژوهشی در بنیاد دفاع از دموکراسیها و مقام پیشین وزارت خزانهداری آمریکا، میگوید افزایش خرید نفت عراق از سوی چین میتواند کاملا قانونی باشد. با این حال، او هشدار میدهد که مبدا اعلامشده نفت لزوما نشاندهنده محل تولید آن نیست.
مایزلیش به ایراناینترنشنال گفت: «نفت خام عراق پیشتر وسیلهای برای ایران بوده است تا منشا نفت خود را پنهان کند.»
او افزود: «کاملا ممکن است این صرفا افزایشی عادی و قانونی در خرید نفت خام عراق از سوی چین باشد.» با این حال، به گفته او، باید آمار مربوط به مبدا واردات چین را «با قدری تردید یا نگاهی نقادانه» بررسی کرد.
پالایشگاههای چینی که زمانی روزانه بیش از یک میلیون بشکه نفت خام ایران را خریداری میکردند، اکنون در جستوجوی منابع جایگزین، به خرید نفت «بصره سنگین» و «بصره متوسط» عراق روی آوردهاند.
بارگیری نفت ایران در نفتکشها به صفر میرسد
پالایشگاههای مستقل چین مدتها بازاری حیاتی برای نفت ایران در دوران تحریمهای آمریکا بودهاند؛ تخفیفهای چشمگیر نفت ایران از جمله عوامل جذب این خریداران بوده است.
- 
به گفته همایون فلکشاهی، رییس بخش تحلیل نفت خام در شرکت کپلر، ایران در ماه سپتامبر هیچ محموله تازهای از نفت خام یا میعانات گازی در نفتکشها بارگیری نکرد. این در حالی است که میانگین بارگیری در ماه اوت حدود ۲۵۰ هزار بشکه در روز بود.
او گفت: «فکر میکنم این در واقع نخستین بار از زمان انقلاب \[سال ۱۳۵۷\] باشد.» فلکشاهی تاثیر محاصره را «بسیار شدید» توصیف کرد.
با این حال، محمولههای نفت ایران که پیشتر صادر شده بودند، همچنان به چین رسیدهاند. به گفته فلکشاهی، از نزدیک به ۹۰ میلیون بشکهای که در ابتدا از محدوده محاصره خارج شده بود، تنها حدود ۱۰ میلیون بشکه باقی مانده است که باید در چین تخلیه شود.
با تحویل این محمولههای باقیمانده و پرداخت بهای آنها، تهران یکی از منابع اصلی درآمد دلاری خود را از دست خواهد داد؛ مگر آنکه بتواند صادرات را از سر بگیرد.
فشار مالی در مرحله بعد نمایان میشود
پیامدهای مالی محاصره هنوز بهطور کامل به تهران نرسیده است.
فلکشاهی گفت خریداران چینی معمولا برای پرداخت بهای نفت ایران یک تا دو ماه فرصت دارند. بنابراین، پرداخت پول نفتی که پیشتر صادر شده است، ممکن است تا حدود نیمه دسامبر ادامه پیدا کند.
- 
او با فرض تداوم محاصره گفت: «پس از آن، درآمد حاصل از فروش نفت صفر خواهد بود.»
فروش نفت منبع اصلی تامین ارز \[حکومت\] ایران است و به گفته فلکشاهی، با وجود تحریمها، ایران همچنان بهای نفت خام خود را عمدتا به دلار دریافت میکند.
او درآمد نفتی ایران در سالهای اخیر را حدود دو تا سه میلیارد دلار در ماه برآورد کرد و گفت چشمانداز قطع این درآمدها از همین حالا بر ارزش پول ملی فشار آورده است.
فلکشاهی گفت: «درآمدها هنوز به صفر نرسیده است. صرفا انتظار اینکه در دسامبر به صفر برسند، باعث این وضعیت شده است.»
او افزود پس از پایان پرداختهای باقیمانده، فشارها «احتمالا فقط با سرعت بیشتری افزایش خواهد یافت».
مسیر زمینی تنها بخشی از صادرات ازدسترفته را جبران میکند
به گفته فلکشاهی، انتقال زمینی نفت خام ایران از طریق عراق میتواند راهی برای دور زدن محاصره در اختیار تهران بگذارد، اما این محمولهها تنها بخش کوچکی از صادرات ازدسترفته با نفتکشها را جبران خواهند کرد.
او گفت انتقال روزانه ۵۰ هزار تا ۱۰۰ هزار بشکه نفت از طریق عراق ممکن است به حدود پنج هزار کامیون نیاز داشته باشد. حتی با انتقال روزانه ۱۰۰ هزار بشکه، ایران تنها حدود پنج تا هفت درصد از نفتی را جایگزین خواهد کرد که پیشتر با نفتکش میفروخت.
- 
فلکشاهی گفت: «این فقط بخشی از آن خواهد بود.»
به گفته او، تهران تولید نفت را بهسرعت کاهش داده و به سطح مورد نیاز برای تامین تقاضای داخلی نزدیک کرده است. در همین حال، ۲۰ تا ۲۵ نفتکش خالی در محدوده محاصره باقی ماندهاند، با آنکه آماده بارگیری نفت خام هستند.
فلکشاهی گفت در محاصره قبلی، ایران همچنان نفتکشها را بارگیری میکرد؛ ظاهرا با این انتظار که محدودیتها در نهایت کاهش یابد. اما این بار کشتیها خالی ماندهاند.
او افزود بر اساس اطلاعات کپلر، نفتکشهایی که در محدوده محاصره شروع به حرکت کردهاند، از نیروی دریایی آمریکا هشدارهای رادیویی دریافت کردهاند که از آنها میخواهد به حرکت ادامه ندهند.
فلکشاهی گفت: «این اتفاقی است که در محاصره نخست رخ نداده بود.»