کاهش خرید غذا، تعویق درمان، قرض و فروش وسایل، بخشی از راه‌های تامین مخارج زندگی شده است. در یک نظرسنجی داوطلبانه درباره معیشت خانوار، بیش از ۷۰ درصد پاسخ‌دهندگان به پرسش مقابله با گرانی، کاهش خرید غذا یا عقب انداختن درمان و دارو را گزارش کرده‌اند.

«فرزند کلاس‌اولی من با کیف چند سال قبل برادرش به مدرسه رفت و با کفش عید نوروزش.» یکی از شرکت‌کنندگان نظرسنجی معیشت خانوار ایران‌اینترنشنال، در شرح هزینه‌های سه فرزندش نوشته است: «مانتو و شلوارش رو هم خودم دوختم که کمی ارزان تموم بشه، بتونم لوازم تحریر براشون بخرم.» او در پرسشنامه گفته است تنها یک نفر در خانواده‌اش درآمد دارد.

او در همان پیام، با اشاره به هزینه‌های سه فرزندش نوشته است: «گاهی با خودم میگم خوب شد سقط کردم و فرزند دیگری نیاوردم. در هزینه همین سه فرزند خود مانده‌ایم.»

این پیام یکی از روایت‌هایی است که همراه با پاسخ‌های ۴۰۴ شرکت‌کننده بررسی شده است. نظرسنجی ایران‌اینترنشنال، از ۸ تا ۱۲ آبان‌ماه ۱۴۰۵ برگزار شد و از شرکت‌کنندگان درباره تغییر وضع مالی خانوار، انتظارشان برای یک سال آینده، اثر روحی گرانی و بلاتکلیفی اقتصادی، تعداد شغل‌ها، تعداد افراد دارای درآمد در خانوار و راه‌های تامین مخارج پرسیده است.

پرسشنامه یک بخش اختیاری هم برای شرح تاثیر گرانی بر زندگی به زبان خود فرد داشت؛ پیام‌های جداگانه ارسالی نیز در کنار پاسخ‌ها بررسی شده‌اند. این یک نمونه داوطلب و غیرتصادفی است و نتایج آن را نمی‌توان به کل جمعیت ایران تعمیم داد.

از ۳۹۸ نفری که درباره سال گذشته پاسخ داده‌اند، ۳۷۵ نفر، معادل ۹۴٫۲ درصد، گفته‌اند وضع مالی خانوارشان بدتر شده است. انتظار بدتر شدن برای سال آینده در ۹۰٫۸ درصد پاسخ‌های معتبر ثبت شده و ۸۹٫۵ درصد نیز اثر گرانی و بلاتکلیفی اقتصادی بر حال روحی خود را زیاد یا خیلی زیاد ارزیابی کرده‌اند.

پیام‌های رسیده در حاشیه این نظرسنجی، از رنجی روایت می‌کنند که شاید چارچوب یک پیمایش علمی از روایت آن عاجز باشد: از حقوقی که واریز نشده، درمانی که قطع شده و قرضی که بازپرداخت نشده تا موارد متعدد تردید در ادامه زندگی.

کاهش هزینه‌ها تا خرید غذا و درمان

از شرکت‌کنندگان خواسته شد مشخص کنند در یک سال گذشته برای کنار آمدن با گرانی چه کارهایی کرده‌اند؛ هر نفر می‌توانست چند گزینه را انتخاب کند. پاسخ‌ها روشن می‌کند کاهش هزینه‌های خانوار به کدام بخش‌های زندگی رسیده است: تفریح، پوشاک و آموزش، خرید غذا یا درمان و دارو. گزینه‌های قرض، مصرف پس‌انداز و فروش وسایل نیز راه‌های تامین مخارج را نشان می‌دهد.

کاهش هزینه‌های تفریح، پوشاک و آموزش، با ۲۸۴ پاسخ از ۳۷۴ پاسخ معتبر، رایج‌ترین اقدام برای کنار آمدن با گرانی بوده است.

نویسنده پیام کودک کلاس‌اولی، از قناعت فرزندانش هم نوشته است: «خدا رو شکر فرزندان قانعی دارم، درک می‌کنن.» او در ادامه نوشته است: «اولیه‌ترین نیازهامون در این مملکت آرزو هست، از خوراک و پوشاک گرفته تا اینترنت.»

کاهش خرید غذا، به‌ویژه گوشت و لبنیات، در پاسخ‌های ۲۳۰ نفر، معادل ۶۱٫۵ درصد، ثبت شده است. ۱۷۷ نفر، معادل ۴۷٫۳ درصد، درمان یا دارو را عقب انداخته، و ۱۴۲ نفر هر دو اقدام را در یک سال گذشته انجام داده‌اند. با در نظر گرفتن کسانی که دست‌کم یکی از این دو کار را کرده‌اند، تعداد به ۲۶۵ نفر می‌رسد؛ یعنی ۷۰٫۹ درصد پاسخ‌دهندگان این پرسش.

یکی از پاسخ‌دهندگان، در شرح خرید نان نوشته است: «دیروز نان بربری رو خریدیم ۲۵ هزار تومن، امروز خریدم دونه‌ای ۴۰ هزار تومن.» او که در پرسشنامه کاهش خرید غذا را ثبت کرده، در پیام دیگری از قول نانوا از باقی ماندن تنها یک کیسه آرد و احتمال تعطیل شدن پخت در صورت نرسیدن آرد گفته است.

یکی از شرکت‌کنندگان که خود را بازنشسته تامین اجتماعی معرفی کرده، گفته با درآمد ۳۲ میلیون تومانی، ۲۵ میلیون تومان اجاره می‌دهد، پنج میلیون تومان بابت وام از حقوقش کسر می‌شود، یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان شارژ منزل و ۲۰۰ هزار تومان هزینه برق می‌پردازد. با حساب این ارقام، تنها ۶۰۰ هزار تومان از حقوق ماهانه او برای یک ماه گذران زندگی باقی می‌ماند. او نوشته است: «من پول سیب‌زمینی و پیاز را ندارم.»

این بازنشسته از ابتلا به دیابت و نداشتن پول برای مراجعه به پزشک و خرید دارو هم گفته است. او که در همین پیام با جنگ و آسیب به آب و برق و گاز مخالفت کرده، درباره تهیه آذوقه برای جنگ نوشته است: «نمی‌دانم که باید گریه بکنم یا بخندم.»

جدول زیر همه گزینه‌های این پرسش را نشان می‌دهد. درصد هر ردیف از ۳۷۴ پاسخ معتبر محاسبه شده است.

این ترتیب با الگوی شناخته‌شده «هموارسازی مصرف» در اقتصاد خانوار سازگار است: خانوارها معمولاً اول هزینه‌های قابل‌تعویق مثل تفریح و پوشاک را کم می‌کنند، بعد کیفیت یا مقدار غذا را پایین می‌آورند، بعد درمان را عقب می‌اندازند، و در مراحل سخت‌تر به پس‌انداز، قرض، معوقه اجاره و فروش دارایی روی می‌آورند.

در این نمونه نیز همین نردبان دیده می‌شود. نکته تحلیلی مهم آن است که کار دوم یا اضافه‌کاری (۲۴٫۱ درصد) از کاهش مصرف و حتی قرض کمتر گزارش شده؛ یعنی پاسخ‌دهندگان بیشتر از مسیر بریدن زندگی جلو رفته‌اند تا افزایش درآمد.

دو کار و حقوقی که پرداخت نشده است

از شرکت‌کنندگان درباره تعداد شغل فعلی پرسیده شد؛ گزینه‌ها از «هیچ» تا «سه یا بیشتر» بود. این پرسش روشن می‌کند چندشغله بودن در میان پاسخ‌دهندگان چقدر رواج دارد. با کنار هم گذاشتن این پاسخ و شرح مخارج هر فرد، می‌توان دید کسانی که از پس هزینه‌ها برنمی‌آیند، چه تعداد کار دارند.

در کل نظرسنجی، از ۳۸۷ نفری که تعداد شغل‌های خود را اعلام کرده‌اند، ۱۷۷ نفر، معادل ۴۵٫۷ درصد، یک کار دارند. ۹۵ نفر، معادل ۲۴٫۵ درصد، دو کار و ۲۳ نفر، معادل ۵٫۹ درصد، سه کار یا بیشتر گزارش کرده‌اند. مجموع کسانی که دو کار یا بیشتر دارند، ۱۱۸ نفر یا ۳۰٫۵ درصد است. ۹۲ نفر، معادل ۲۳٫۸ درصد، گفته‌اند هیچ شغل درآمدزایی ندارند.

یکی از شرکت‌کنندگان، که تنها فرد دارای درآمد در خانواده‌اش بوده، گفته دو جا کار می‌کند و از اجاره و سه قسط عقب‌افتاده، قبض‌های برق و گاز پرداخت‌نشده و حقوقی نوشته که یک ماه است نرسیده است.

او نوشته است: «حدود ۶۰ میلیون پول دستی گرفتم که نتونستم حتی یک میلیونش رو برگردونم.» نویسنده در پایان شرح وضعیتش گفته است: «زندگی ما فقط اسمش زندگیه.»

پاسخ‌دهنده دیگری که سه کار یا بیشتر گزارش کرده، در چند پیام نوشته است: «موتور سیکلتم را گرفتن» و «پول ندارم برم بگیرمش». او در پرسشنامه، کاهش خرید غذا و عقب انداختن درمان یا دارو را هم ثبت کرده است.

در پرسشی جداگانه، تعداد افراد دارای درآمد در خانوار پرسیده شد. یک نفر می‌تواند چند کار داشته باشد و همچنان تنها فرد دارای درآمد خانواده باشد؛ این پرسش روشن می‌کند چند نفر در تامین درآمد خانوار نقش دارند. گزینه‌ها از «هیچ‌کس» تا «سه نفر یا بیشتر» بود و مبلغ یا کفایت درآمد سنجیده نشده است.

از ۳۸۸ پاسخ معتبر، ۱۸۳ نفر گفته‌اند فقط یک نفر درآمد دارد؛ سهم این گروه ۴۷٫۲ درصد است. ۱۳۱ نفر از دو درآمددار و ۴۹ نفر از سه درآمددار یا بیشتر گفته‌اند. در پاسخ ۲۵ نفر، معادل ۶٫۴ درصد، هیچ‌کس در خانوار درآمد نداشته است.

کارگری که در پیامش از زندگی با همسر و سه فرزند نوشته، گفته است: «از پس ساده‌ترین کارها برنمیام.» او در پرسشنامه گفته است دو شغل دارد. او پس از اشاره به حقوق کم و بیکاری نوشته است: «خشم و دعوا جزو لاینفک زندگی شده.»

قرض، فروش وسایل و مصرف پس‌انداز

در همان پرسش چندگزینه‌ای، از شرکت‌کنندگان درباره قرض گرفتن، خرج کردن از پس‌انداز، فروش وسایل و عقب انداختن اجاره یا قبض‌ها نیز پرسیده شد. خرج کردن پس‌انداز و فروش وسایل به معنی استفاده از منابعی است که خانوار پیش‌تر داشته است؛ قرض گرفتن و عقب انداختن اجاره یا قبض‌ها برای آینده تعهد پرداخت ایجاد می‌کند. شمارش انتخاب‌های هر فرد هم نشان می‌دهد چند راه را در طول سال به کار برده است.

از ۳۷۴ پاسخ‌دهنده پرسش راه‌های کنار آمدن با گرانی، ۲۴۶ نفر، معادل ۶۵٫۸ درصد، دست‌کم سه اقدام و ۱۱۱ نفر، معادل ۲۹٫۷ درصد، دست‌کم پنج اقدام را در یک سال گذشته گزارش کرده‌اند. میانه تعداد اقدامات سه است. زمان انجام هر اقدام در پرسشنامه جداگانه ثبت نشده است؛ این انتخاب‌ها استفاده افراد از چند راه برای تامین مخارج در طول یک سال را نشان می‌دهد.

۱۷۱ نفر از پس‌انداز خرج کرده‌اند و ۸۶ نفر وسایلشان را فروخته‌اند. با حذف هم‌پوشانی این دو گروه، ۲۰۰ نفر، معادل ۵۳٫۵ درصد پاسخ‌دهندگان همین پرسش، از دست‌کم یکی از این دو راه استفاده کرده‌اند. همچنین ۱۲۸ نفر قرض گرفته‌اند و ۹۷ نفر اجاره یا قبض‌ها را عقب انداخته‌اند. این‌ها اقداماتی است که شرکت‌کنندگان برای کنار آمدن با گرانی گزارش کرده‌اند و مبلغ پس‌انداز مصرف‌شده، ارزش وسایل فروخته‌شده یا اندازه بدهی در پرسشنامه سنجیده نشده است. در ادبیات بحران‌های اقتصادی، مصرف پس‌انداز و فروش دارایی تسکین کوتاه‌مدت به حساب می‌آید و قدرت خانوار را برای مواجهه با شوک‌های بعدی تضعیف می‌کند.

یکی از فرستندگان پیامش را با درخواست کمک آغاز کرده است: «اگه می‌تونین یه مقدار بهم کمک کنید.» او نوشته است کارگاهش تعطیل شده، شش ماه است هیچ درآمدی نداشته و سه فرزند دارد. او در پرسشنامه گفته است هیچ‌کس در خانوارش درآمد ندارد و شرایط فعلی را «سخت‌ترین لحظات عمرم» توصیف کرده است.

پاسخ‌دهنده دیگری نوشته است: «فقیرتر شدنم رو به چشم دارم می‌بینم.» او که خود شاغل است گفته دو نفر در خانوارش درآمد دارند. در پاسخ‌هایش، کاهش خرید غذا، قرض گرفتن و خرج کردن از پس‌انداز کنار هم آمده است.

درمان قطع‌شده و فشار بر خانواده‌ها

در پرسشی جداگانه، از شرکت‌کنندگان خواسته شد شدت اثر گرانی و بلاتکلیفی اقتصادی در یک سال گذشته را بر حال روحی خود، شامل نگرانی، خواب و آرامش، مشخص کنند. گزینه‌ها از «اصلا» تا «خیلی زیاد» بود. این پرسش، تجربه نگرانی، خواب و آرامش را به ارزیابی معیشت خانوار اضافه می‌کند؛ سپس می‌توان دید افت مالی گزارش‌شده تا چه اندازه با اثر روحی شدیدتر همراه است.

۳۵۱ نفر از ۳۹۲ پاسخ‌دهنده، معادل ۸۹٫۵ درصد، گفته‌اند این اثر زیاد یا خیلی زیاد بوده است. ۲۳۴ نفر، معادل ۵۹٫۷ درصد، گزینه «خیلی زیاد» را انتخاب کرده‌اند. در دیگر پاسخ‌ها، ۱۱۷ نفر اثر را «زیاد»، ۲۷ نفر «تا حدودی»، هشت نفر «کم» و شش نفر «اصلا» ارزیابی کرده‌اند.

«گرانی فکر من را درگیر کرده، به دندانپزشک نیاز دارم اما به خاطر هزینه اصلا مراجعه نکردم.» نویسنده این پیام دو شغل داشته و گفته است دو نفر در خانوارش درآمد دارند و از پس‌انداز خرج می‌کنند.

پیام دیگری، شرح قطع سه‌ساله درمان است. نویسنده می‌گوید افسردگی داشته و حالش بدتر شده، به‌دلیل غیبت ناشی از بیماری از شغل دولتی‌اش اخراج شده و با مادر بیمارش زندگی می‌کند. به‌گفته او، درمانش سه سال است قطع شده است. این فرد در پرسشنامه گفته است هیچ‌کس در خانوارش درآمد ندارد. او نوشته است: «همین الان خسته‌ام و با گریه دارم می‌نویسم این متن رو.»

شرکت‌کننده دیگری نوشته است: «من یه دختر معلول دارم، اوضاعم خیلی خرابه.» وی گفته است دو جا کار می‌کند و تنها فرد دارای درآمد در خانواده است؛ در پاسخ‌هایش تعویق درمان یا دارو و فروش وسایل را هم ثبت کرده است.

از ۱۴۲ نفری که هم خرید غذا را کم کرده‌اند و هم درمان یا دارو را عقب انداخته‌اند، ۱۳۵ نفر اثر روحی زیاد یا خیلی زیاد گزارش کرده‌اند. در میان پیام‌های متنی نیز سه فرستنده از آرزوی مرگ یا فکر خودکشی سخن گفته‌اند. این گفته‌ها توصیف افراد از حالشان است؛ پرسشنامه سنجش بالینی افسردگی یا خطر خودکشی نبوده و از این پیام‌ها نمی‌توان میزان شیوع چنین وضعیت‌هایی را محاسبه کرد.

گذشته بدتر و انتظار ادامه فشار در آینده

درباره وضع مالی خانوار، دو پرسش جدا مطرح شد: تغییر آن در یک سال گذشته و انتظاری که فرد از یک سال آینده دارد. گزینه‌های هر دو پرسش از «خیلی بهتر» تا «خیلی بدتر» بود و امکان انتخاب بی‌تغییر ماندن نیز وجود داشت. این تفکیک، تجربه مالی گذشته و انتظار آینده را جدا ثبت می‌کند تا بتوان دید کسانی که از افت مالی گفته‌اند، برای سال بعد انتظار بهبود، ثبات یا ادامه فشار را دارند.

شدیدترین ارزیابی مالی، هم درباره گذشته و هم درباره آینده، بیشترین پاسخ را داشته است. ۳۰۰ نفر از ۳۹۸ پاسخ‌دهنده، معادل ۷۵٫۴ درصد، گفته‌اند وضع مالی خانوارشان در یک سال گذشته «خیلی بدتر» شده است. ۲۹۰ نفر از ۳۸۱ پاسخ‌دهنده، معادل ۷۶٫۱ درصد، انتظار دارند در یک سال آینده نیز «خیلی بدتر» شود.

با افزودن گزینه «کمی بدتر»، سهم گزارش افت مالی در گذشته به ۹۴٫۲ درصد و سهم انتظار بدتر شدن در آینده به ۹۰٫۸ درصد می‌رسد. پاسخ‌هایی درباره بهبود یا ثابت ماندن وضعیت نیز ثبت شده است. جدول زیر همه گزینه‌ها را نشان می‌دهد؛ مخرج درصدهای گذشته ۳۹۸ و مخرج درصدهای آینده ۳۸۱ پاسخ است.

۳۷۸ نفر به هر دو پرسش پاسخ داده‌اند. در این گروه، ۳۳۲ نفر، معادل ۸۷٫۸ درصد، هم افت مالی در گذشته را گزارش کرده‌اند و هم انتظار بدتر شدن در آینده را دارند. از ۲۸۷ نفری که گذشته را «خیلی بدتر» توصیف کرده و به پرسش آینده پاسخ داده‌اند، ۲۴۳ نفر، معادل ۸۴٫۷ درصد، برای آینده نیز همان شدیدترین گزینه را انتخاب کرده‌اند. انتظار افت شدید در میان چهار نفر از نه نفری که گذشته را «خیلی بهتر» ارزیابی کرده‌اند هم دیده می‌شود.

یکی از نویسندگان پیام‌ها نوشته است: «آرزو می‌کنم فردا نیاد» و دلیلش را انتظار سخت‌تر شدن روز بعد دانسته است. این فرد در پرسشنامه، بخش مربوط به آینده را بی‌پاسخ گذاشته، اما در پیامش از آینده گفته است.

نویسنده پیام «قطع امید از آینده‌ای روشن» نیز وضعیت متفاوتی دارد. او وضع مالی گذشته را «خیلی بدتر شده» توصیف کرده، اما برای آینده گزینه «تغییری نمی‌کند» را برگزیده است. او در پرسشنامه کاهش خرید غذا و تعویق درمان یا دارو را هم ثبت کرده است. پیامش نشان می‌دهد انتظار ثابت ماندن وضع مالی می‌تواند با ناامیدی همراه باشد.

رابطه افت مالی با فشار روحی و راه‌های تامین مخارج

برای بررسی این ارتباط، پاسخ‌های هر فرد درباره تغییر وضع مالی گذشته با انتظار آینده، شدت اثر روحی و تعداد اقدام‌های او برای کنار آمدن با گرانی مقایسه شده است. این بخش حاصل تحلیل رابطه میان پاسخ‌های پرسشنامه است.

مقایسه پاسخ‌های هر فرد نشان می‌دهد کسانی که افت شدیدتری در وضع مالی خانوار گزارش کرده‌اند، در مجموع انتظار منفی‌تری از آینده داشته‌اند، اثر روحی گرانی را شدیدتر ارزیابی کرده‌اند و راه‌های بیشتری برای کنار آمدن با آن انتخاب کرده‌اند.

در میان کسانی که وضع مالی‌شان «کمی بدتر» شده، ۵۴ نفر از ۷۲ پاسخ‌دهنده پرسش روحی، معادل ۷۵ درصد، اثر زیاد یا خیلی زیاد گزارش کرده‌اند. در گروه «خیلی بدتر»، این نسبت ۲۷۶ نفر از ۲۹۳ نفر، معادل ۹۴٫۲ درصد است؛ اختلاف دو گروه ۱۹٫۲ واحد درصد است. میانه تعداد اقدامات برای کنار آمدن با گرانی نیز در این دو گروه به‌ترتیب سه و چهار است.

شدت این همراهی با ضریب همبستگی رتبه‌ای اسپیرمن سنجیده شده است. این ضریب، همراهی رتبه پاسخ‌ها را اندازه می‌گیرد و مقدار آن بین ۱− و ۱+ است؛ صفر به معنی نبود همراهی رتبه‌ای است.

در این محاسبه، ضریب مثبت یعنی ارزیابی بدتر از گذشته در مجموع با انتظار منفی‌تر از آینده، اثر روحی شدیدتر یا تعداد اقدامات بیشتر همراه بوده است. در این نمونه، هر سه رابطه مثبت و در حد ضعیف تا متوسط‌اند. بزرگ‌ترین ضریب به رابطه ارزیابی گذشته با انتظار آینده مربوط است.

این نتیجه، همراهی تجربه مالی، انتظار آینده و فشار روحی را در پاسخ‌های همین افراد نشان می‌دهد. بررسی در یک مقطع انجام شده و این رابطه‌ها علت و معلول را ثابت نمی‌کنند. با این حال، این الگو با ادبیات جهانی سازگار است: مرورهای سیستماتیک نشان می‌دهند سختی مالی با سلامت روان بدتر—به‌ویژه نشانه‌های افسردگی—همراه است و رابطه اغلب دوطرفه گزارش می‌شود؛ بحران‌های مالی نیز با افزایش اضطراب و فشار روانی جمعیت پیوند خورده‌اند.

روش بررسی و دامنه نتایج

این نظرسنجی با مشارکت داوطلبانه مخاطبان ایران‌اینترنشنال انجام شده و نمونه‌گیری تصادفی از جمعیت ایران نبوده است؛ سوگیری مشارکت محتمل است و نتایج فقط همین مجموعه پاسخ‌دهندگان را توصیف می‌کند.

درصدهای نظرسنجی از پاسخ‌های معتبر هر پرسش محاسبه شده‌اند. کل مجموعه شامل ۴۰۴ پاسخ است، اما همه افراد به همه پرسش‌ها پاسخ نداده‌اند. گزینه‌های «کمی بدتر» و «خیلی بدتر» برای گزارش مجموع افت مالی، و گزینه‌های «زیاد» و «خیلی زیاد» برای گزارش اثر روحی زیاد جمع شده‌اند.

علاوه بر پرسشنامه، پیام‌های متنی ارسال‌شده نیز خوانده شده‌اند. ۴۱ شرکت‌کننده ۷۳ پیام، از جمله پیام‌های کوتاه و پرسش‌های مربوط به گفت‌وگو ارسال کرده‌اند. روایت‌های نقل‌شده در گزارش از پیام‌های مرتبط با معیشت انتخاب شده‌اند. نظرات جمع‌آوری شده، بدون نام و مشخصات فردی یا هرگونه شناسه مرتبط با افراد بررسی و تحلیل شده است.

پیام‌های متعدد یک نفر، افراد جداگانه شمرده نشده‌اند و جزئیات هیچ دو پاسخ‌دهنده‌ای در یک روایت ترکیب نشده است. نقل‌قول‌ها با اصلاح فاصله‌گذاری، نشانه‌گذاری و غلط‌های تایپی روشن نقل شده‌اند؛ بخش‌های انتخاب‌شده از پیام‌های بلند، سخن همان نویسنده است.

«پاسخ خالی» یعنی فرد به آن پرسش پاسخ نداده است و در محاسبه درصد آن پرسش شمرده نمی‌شود. بررسی اثر این موارد نشان می‌دهد با حذف افراد دارای پاسخ خالی یا با فرض پاسخ‌های متفاوت برای آنان، نتایج چقدر تغییر می‌کند.

برای بررسی اثر پاسخ‌های خالی، تحلیل روی ۳۴۹ نفری که هر شش پرسش بسته را پاسخ داده‌اند نیز تکرار شده است. در این گروه، سهم گزارش افت مالی ۹۴٫۶ درصد، انتظار بدتر شدن ۹۱٫۷ درصد و اثر روحی زیاد یا خیلی زیاد ۹۰٫۸ درصد است. این ارقام در تحلیل اصلی به‌ترتیب ۹۴٫۲، ۹۰٫۸ و ۸۹٫۵ درصد بود. بزرگ‌ترین تغییر، افزایش ۱٫۳ واحد درصدی شاخص اثر روحی است و جهت یافته‌های اصلی در این مقایسه ثابت می‌ماند.