دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، پنج‌شنبه اول مرداد اعلام کرد توافق هسته‌ای جدیدی که ایالات متحده با عربستان سعودی امضا کرده است، شامل غنی‌سازی اورانیوم نخواهد بود و اجرای آن مشروط به عادی‌سازی روابط ریاض با اسرائیل است.

او در پستی در شبکه اجتماعی تروث‌سوشیال نوشت: «توافق هسته‌ای غیرنظامی که در آن هیچ‌گونه غنی‌سازی مواد انجام نخواهد شد! میان وزارت انرژی ایالات متحده و عربستان سعودی، که صرفا مربوط به استفاده‌های غیرنظامی مشابه برنامه‌هایی است که ایران و امارات متحده عربی (و دیگران) در حال حاضر دارند تصویب خواهد شد، اما کاملا مشروط به پیوستن عربستان سعودی به توافق‌های بسیار محترم و موفق ابراهیم است.»

امضای توافق هسته‌ای میان آمریکا و عربستان سعودی نگرانی‌هایی را در خاورمیانه و واشینگتن برانگیخته است و به‌نظر می‌رسد اظهارات ترامپ تلاش برای رفع دو نگرانی عمده است: نخست اینکه توافق ممکن است راه را برای غنی‌سازی هسته‌ای عربستان باز کند و دوم اینکه واشینگتن با امضای آن، اهرم فشار خود برای ترغیب عربستان به توافق صلح با اسرائیل را از دست داده است.

- چرا پیمان هسته‌ای واشینگتن و ریاض نگرانی‌ها را در آمریکا و خاورمیانه برانگیخته است؟

کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، و شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان سعودی، روز چهارشنبه پس از بیش از یک سال مذاکره، این توافق را در واشینگتن امضا کردند.

بر اساس این توافق، شرکت‌های آمریکایی به عربستان سعودی برای توسعه برنامه هسته‌ای غیرنظامی این کشور کمک خواهند کرد.

پیش‌تر وال‌استریت ژورنال گزارش داده بود که این توافق همچنین شامل انجام یک مطالعه مشترک میان آمریکا و عربستان درباره احتمال غنی‌سازی اورانیوم در خاک عربستان در آینده است.

این توافق همچنین عربستان سعودی را ملزم نمی‌کند که پروتکل جداگانه‌ای با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی امضا کند که امکان بازرسی‌های سرزده بازرسان سازمان ملل را فراهم می‌کند.

وزارت انرژی آمریکا اعلام کرده است که این توافق شامل یک «توافق پادمانی» دوجانبه میان آمریکا و عربستان خواهد بود که مانع استفاده ریاض از برنامه هسته‌ای خود برای اهدافی غیر از مقاصد صلح‌آمیز می‌شود.

- نگرانی اسرائیل از توافق هسته‌ای واشینگتن و ریاض و احتمال آغاز رقابت تسلیحاتی در منطقه

رایت گفت: «اطمینان داشته باشید که این توافق‌ها بالاترین استانداردهای ایمنی هسته‌ای و منع گسترش تسلیحات هسته‌ای را رعایت می‌کنند.»

مذاکرات هسته‌ای با عربستان در دوران دولت جو بایدن و در چارچوب توافقی گسترده‌تر آغاز شد که شامل یک پیمان دفاعی میان آمریکا و عربستان نیز بود و ریاض را ملزم می‌کرد با اسرائیل توافق صلح امضا کند.

توافق کنونی اما جدا از هرگونه توافق صلح میان عربستان و اسرائیل امضا شده و هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که متن آن به‌طور رسمی این دو موضوع را به یکدیگر مرتبط کرده باشد.

منتقدان می‌گویند ترامپ با این اقدام بخشی از اهرم فشاری را که برای ترغیب سعودی‌ها به عادی‌سازی روابط با اسرائیل در اختیار داشت، از دست داده است.

مقام‌های سعودی می‌گویند تا زمانی که دولت اسرائیل با یک «مسیر برگشت‌ناپذیر و زمان‌بندی‌شده» برای تشکیل کشور فلسطینی موافقت نکند، عربستان روابط خود را با اسرائیل عادی نخواهد کرد.

- پیروزی بزرگ برای ریاض؛ ترامپ توافق تاریخی هسته‌ای با عربستان سعودی را تصویب کرد

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، حدود یک ساعت پس از انتشار پیام ترامپ بیانیه‌ای صادر کرد و گفت جنگ مشترکی که اسرائیل و آمریکا علیه جمهوری اسلامی آغاز کرده‌اند، امکان گسترش صلح در خاورمیانه را فراهم کرده است.

نتانیاهو افزود: «همان‌طور که رییس‌جمهوری ترامپ گفته است، پیوستن عربستان سعودی به توافق‌های ابراهیم، جهشی تاریخی برای پیشبرد صلح در خاورمیانه خواهد بود؛ صلح از طریق قدرت.»