گزارش مرکز پژوهش‌های اتاق ایران نشان می‌دهد شمار شاغلان از بهار تا زمستان ۱۴۰۴ حدود ۷۷۰ هزار نفر و جمعیت فعال اقتصادی بیش از یک میلیون و ۳۵۸ هزار نفر کاهش یافته است. این آمار از حذف فرصت‌های شغلی و ناامیدی بیکاران برای یافتن کار حکایت دارد.

روزنامه شرق یک‌شنبه اول شهریور با انتشار بخش‌هایی از گزارش «ارزیابی بازار کار ایران در پسابحران‌ها» نوشت جنگ ۱۲ روزه، اعتراضات دی‌ماه و قطع اینترنت و جنگ ۴۰ روزه، سه شوک پیاپی به اقتصاد و اشتغال ایران وارد کردند.

بر اساس این گزارش، تحریم‌های مزمن، تورم بالا، نوسانات ارزی، کاهش سرمایه‌گذاری و رشد اقتصادی شکننده، بازار کار را پیش از این بحران‌ها نیز تضعیف کرده بودند.

شوک‌های سال ۱۴۰۴ از طریق افزایش هزینه تولید، اختلال در زنجیره تامین، کاهش تقاضا و تشدید نااطمینانی، این وضعیت را وخیم‌تر کردند.

- مرکز آمار ایران: تورم نقطه‌به‌نقطه تیرماه به حدود ۸۸ درصد رسید

خروج نیروی کار و کاهش اشتغال رسمی

طبق داده‌های مرکز آمار، در بهار ۱۴۰۴ حدود ۲۵ میلیون و ۱۲۲ هزار نفر شاغل بودند. این تعداد پس از جنگ ۱۲ روزه در تابستان ۱۶۵ هزار نفر کاهش یافت.

کاهش شمار شاغلان نسبت به بهار در پاییز به ۲۶۵ هزار نفر و در زمستان به حدود ۷۷۰ هزار نفر رسید.

بر اساس گزارش اتاق ایران، اثر بحران‌ها معمولا با تاخیر در آمار اشتغال نمایان می‌شود؛ زیرا بنگاه‌ها ابتدا می‌کوشند کارکنان خود را حفظ کنند، اما با ادامه بحران، کاهش ساعات کار و تعدیل نیرو آغاز می‌شود.

در همین دوره، بیش از یک میلیون و ۳۵۸ هزار نفر از بازار کار خارج شدند؛ به این معنا که نه شاغل بودند و نه به‌طور فعال دنبال کار می‌گشتند. بنابراین ثابت ماندن نسبی نرخ رسمی بیکاری الزاما نشانه بهبود نیست و ممکن است نتیجه ناامیدی افراد از یافتن شغل و پیوستن آنان به جمعیت غیرفعال باشد.

آمار سازمان تامین اجتماعی نیز نشان می‌دهد شمار بیمه‌شدگان اصلی از ۱۶ میلیون و ۸۵۵ هزار نفر در اسفند ۱۴۰۳ به ۱۶ میلیون و ۲۴۴ هزار نفر در دی‌ماه ۱۴۰۴ کاهش یافت.

کاهش ۶۱۱ هزار نفری بیمه‌شدگان، نشانه تضعیف اشتغال رسمی است و هم‌زمان درآمدهای سازمان تامین اجتماعی برای پرداخت هزینه‌های بازنشستگی و درمان را کاهش می‌دهد.

سهم اشتغال ناقص نیز از ۶.۶ درصد در بهار به ۸.۲ درصد در زمستان رسید. این افزایش نشان می‌دهد شماری از کارفرمایان به‌جای اخراج کامل کارکنان، ساعات کار یا قراردادهای تمام‌وقت را کاهش داده‌اند؛ روندی که درآمد نیروی کار و کیفیت اشتغال را پایین می‌آورد.

- اقتصاد ایران در مسیر ابرتورم؛ از رکورد نقدینگی تا معوقات مزدی کارگران

بنگاه‌های متوسط چگونه خرد شدند؟

داده‌های تامین اجتماعی از اسفند ۱۴۰۳ تا مرداد ۱۴۰۴ نشان می‌دهد تعداد کارگاه‌های شش تا ۱۰ نفره ۲۲.۳ درصد و کارگاه‌های ۱۱ تا ۵۰ نفره ۱۴.۲ درصد کاهش یافت. شمار کارگاه‌های چهار نفره نیز ۱۷.۹ درصد پایین آمد، اما تعداد واحدهای یک‌نفره ۱۲ درصد افزایش پیدا کرد.

این تغییر به‌جای رونق کارآفرینی، می‌تواند نشانه تعطیلی یا کوچک‌شدن بنگاه‌ها و حرکت اجباری کارکنان به سوی خوداشتغالی، مشاغل غیررسمی، پیک موتوری، تاکسی اینترنتی و فعالیت‌های پراکنده و ناپایدار باشد.

گزارش همچنین هشدار داد اینترنت از یک ابزار ارتباطی به زیرساخت اشتغال تبدیل شده است. قطع اینترنت علاوه بر کسب‌وکارهای آنلاین، حمل‌ونقل، فروش، آموزش، دورکاری، فعالیت فریلنسرها و مشاغل وابسته به پرداخت الکترونیکی را مختل می‌کند و می‌تواند به شوکی سراسری در بازار کار تبدیل شود.

پیامد کاهش اشتغال اکنون در زندگی روزمره شهروندان دیده می‌شود. شمار زیادی از خانوارها توان پرداخت هزینه تعمیر وسایل ضروری زندگی را از دست داده‌اند و برای خرید نان، گوشت، مرغ و تخم‌مرغ به اعتبار و پرداخت اقساطی روی آورده‌اند.

هم‌زمان، تورم نقطه‌به‌نقطه مواد غذایی در تیر به ۱۲۸.۱ درصد رسید و مصرف گوشت، مرغ و تخم‌مرغ بین ۲۵ تا ۵۰ درصد کاهش یافت.

افت قدرت خرید، تقاضا را کاهش می‌دهد؛ تولیدکننده نیز در نبود مشتری، تولید و استخدام را محدود می‌کند. به این ترتیب، کاهش اشتغال، افت درآمد خانوار، کوچک‌شدن بازار و رکود تولید یکدیگر را تشدید می‌کنند.