سارا حسین، رییس کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل درباره ایران، گفت بسیاری از موارد نقض حقوق بشر در سرکوب اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در حد جنایت علیه بشریت بوده‌ و جمهوری اسلامی از جنگ برای تشدید آزار معترضان استفاده کرده است. شماری از کشورها نیز خواستار پاسخگویی عاملان نقض حقوق بشر شدند.

حسین، دوشنبه ۳۰ شهریور، در شصت‌وسومین نشست شورای حقوق بشر در ژنو، تازه‌ترین یافته‌های این هیات درباره اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ و نقض حقوق بشر در جریان جنگ را ارائه کرد.

به گفته حسین، گزارش تازه کمیته بر مصاحبه با ۷۳ شاهد، تصاویر ماهواره‌ای، ویدیوها و عکس‌ها، اطلاعات کارشناسان و بررسی ۷۵ سندی استوار است که از ابتدای سال جاری میلادی از حکومت ایران دریافت شده است.

او افزود چهار سال پس از جان‌باختن مهسا ژینا امینی در بازداشت و شکل‌گیری اعتراضات «زن، زندگی، آزادی»، هیچ پاسخگویی در قبال موارد نقض حقوق بشر صورت نگرفته و قوانین و رویه‌های سرکوبگرانه جمهوری اسلامی همچنان پابرجاست.

شورای حقوق بشر سازمان ملل سوم بهمن ۱۴۰۴، در پی سرکوب اعتراضات دی‌ماه، با ۲۵ رای موافق و هفت رای مخالف ماموریت کمیته حقیقت‌یاب درباره ایران را دو سال تمدید کرد.

این شورا همچنین از کمیته خواست درباره موارد نقض حقوق بشر مرتبط با اعتراضات تحقیق فوری انجام دهد و شواهد را برای استفاده احتمالی در روندهای قضایی آینده جمع‌آوری و حفظ کند.

شمار قربانیان اعتراضات دی‌ماه

رییس کمیته حقیقت‌یاب گفت جمهوری اسلامی اسامی سه هزار و ۳۸ کشته اعتراضات دی‌ماه را منتشر و شمار زخمی‌ها را ۲۵ هزار نفر اعلام کرده، اما این هیات معتقد است شمار واقعی قربانیان می‌تواند «به‌طور قابل توجهی بیشتر» باشد.

به گفته او، دست‌کم ۲۲۱ کودک در جریان اعتراضات کشته شدند و شاهدان از تیراندازی به کودکان خبر داده‌اند. کم‌سن‌ترین قربانی گزارش‌شده چهار ماه و نیم داشته است.

به گزارش شورای سردبیری ایران‌اینترنشنال، بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان سرکوب هدفمند اعتراضات کشته شدند. نهادهای حقوق بشری شمار بازداشت‌شدگان را نیز بیش از ۶۰ هزار نفر برآورد کرده‌اند و برخی منابع مستقل از احضار یا بازجویی بیش از ۱۰۰ هزار نفر خبر داده‌اند.

حسین همچنین گفت جمهوری اسلامی از بهمن‌ ۱۴۰۴ تا ۹ شهریور سال جاری دست‌کم ۲۹ مرد را در ارتباط با اعتراضات اعدام کرده که پنج مورد از این اعدام‌ها در ملا عام انجام شده است.

به گفته او، بیش از ۷۰ نفر، از جمله دست‌کم پنج زن و سه کودک، همچنان با خطر قریب‌الوقوع صدور یا اجرای حکم اعدام مواجه‌اند.

کمیته حقیقت‌یاب جمهوری اسلامی را مسئول نقض‌های فاحش حقوق بشر در جریان سرکوب اعتراضات دانسته و نتیجه گرفته است بسیاری از این موارد، از جمله قتل، حبس و محرومیت شدید از آزادی فردی، در حد جنایت علیه بشریت بوده‌اند.

بررسی‌های ایران‌اینترنشنال نشان می‌دهد جمهوری اسلامی در ماه‌های اخیر و هم‌زمان با ادامه تنش‌ها با آمریکا بر شدت سرکوب افزوده و از ابتدای سال جاری بیش از ۶۰ زندانی سیاسی را اعدام کرده است و بیش از ۱۰۰ تن دیگر با خطر اجرای حکم اعدام روبه‌رو هستند.

- سازمان حقوق بشر ایران اسامی ۴۲۰۰ تن از کشته‌شدگان دی‌ماه را منتشر کرد

بررسی حملات در جریان جنگ

بخش دیگری از سخنان حسین به عملکرد طرف‌های درگیر در جنگ اختصاص داشت. او گفت کمیته «دلایل معقولی» برای این باور یافته است که حمله موشکی آمریکا به یک دبستان در میناب که به کشته‌شدن ۱۵۷ نفر از جمله ۱۲۳ کودک انجامید، می‌تواند مصداق جنایت جنگی باشد.

او همچنین گفت در حمله هوایی آمریکا به یک مرکز ورزشی در لامرد ۲۲ نفر، شامل ۱۰ زن و ۱۲ مرد، کشته شدند و کمیته دلایل معقولی یافته است که این حمله می‌تواند مصداق جنایت جنگیِ حمله بدون تفکیک باشد.

حسین در عین حال درباره گزارش‌های مربوط به حملات جمهوری اسلامی در منطقه که به ساختمان‌های مسکونی، فرودگاه‌های غیرنظامی و دیگر زیرساخت‌های غیرنظامی اصابت کرده و موجب کشته یا زخمی شدن غیرنظامیان، از جمله کارگران مهاجر، شده‌اند، ابراز نگرانی کرد.

او با اشاره به تردید قربانیان درباره امکان دستیابی به عدالت در داخل ایران، از کشورهای عضو خواست با استفاده از اصل صلاحیت قضایی جهانی، عاملان موارد نقض حقوق بشر و جرایم را در کشورهای ثالث تحت پیگرد قرار دهند.

کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل در گزارشی که ۲۶ شهریور منتشر شد، اعلام کرد دلایل معقولی برای این نتیجه وجود دارد که حمله آمریکا به دبستان شجره طیبه در میناب، حمله‌ای بدون تفکیک و مصداق جنایت جنگی بوده است. این کمیته همچنین کوتاهی آمریکا در به‌روزرسانی اطلاعات اهداف را «فراتر از سهل‌انگاری صرف» دانست.

اظهار نظرها درباره جنگ ایران و اوکراین

علی بحرینی، نماینده جمهوری اسلامی در شورای حقوق بشر سازمان ملل، گفت آمریکا و اسرائیل در جریان جنگ حقوق بین‌الملل و حقوق بشر را نقض کرده‌اند و جامعه جهانی باید عاملان «جنایات جنگی» را پاسخگو کند.

او همچنین گفت استفاده عامدانه از فشار اقتصادی «علیه یک ملت»، همراه با «دستکاری خارجی و نظامی‌گری»، مصداق جنایت علیه بشریت است و کمیته حقیقت‌یاب را بابت نپرداختن به این موضوع متهم کرد.

نماینده روسیه نیز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را نقض منشور سازمان ملل و اصول بنیادین حقوق بین‌الملل خواند و گفت این اقدامات موجب تشدید وضعیت در منطقه شده‌اند.

نماینده عراق گفت ادامه درگیری‌ها پیامدهای امنیتی، اقتصادی و انسانی جدی برای این کشور داشته و با ایجاد اختلال در زنجیره تامین و کشتیرانی، بهره‌برداری از منابع، به‌ویژه نفت، را محدود کرده است.

نماینده اوکراین ضمن تاکید بر یافته‌های کمیته درباره سرکوب اعتراضات، جمهوری اسلامی را به ادامه حمایت نظامی از روسیه متهم کرد و گفت پهپادهای شاهد ساخت ایران در حملات به شهرهای اوکراین به کار رفته و موجب کشته‌شدن غیرنظامیان و تخریب زیرساخت‌ها شده‌اند. او خواستار پایان این حمایت شد.

کاخ سفید ۲۷ شهریور گزارش کمیته حقیقت‌یاب درباره احتمال ارتکاب جنایت جنگی از سوی آمریکا در دو حمله به ایران را رد کرد. آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت از نظر دولت آمریکا، جمهوری اسلامی «تنها طرف این جنگ است که مرتکب جنایت جنگی شده است».

- ترامپ: ممکن است به‌زودی درباره ایران اتفاق‌های بزرگی رخ دهد

اعدام و سرکوب؛ محور مواضع کشورهای اروپایی

نماینده اتحادیه اروپا گفت سازمان ملل و کشورهای عضو در حال بررسی راه‌های بیشتری برای واکنش به وضعیت حقوق بشر و حمایت از مردم ایران هستند و از مقام‌های جمهوری اسلامی خواست حق اعتراض را به رسمیت بشناسند و به خشونت و سرکوب پایان دهند.

او با محکوم کردن مجازات اعدام و شکنجه، خواستار توقف فوری همه احکام اعدام شد و درباره اقدامات تلافی‌جویانه علیه زنان، وکلا، روزنامه‌نگاران، اقلیت‌ها و مدافعان حقوق بشر ابراز نگرانی کرد. او همچنین یادآوری کرد اتحادیه اروپا دوم مرداد شش نفر را به دلیل نقض جدی حقوق بشر در ایران تحریم کرده است.

نماینده فرانسه نیز افزایش اعدام‌ها را «به‌شدت نگران‌کننده» خواند و گفت پاریس با مجازات اعدام در هر مکان و تحت هر شرایطی مخالف است. او همچنین استفاده از نیروی مرگبار علیه شرکت‌کنندگان در اعتراض‌های مسالمت‌آمیز، شکنجه و اعترافات اجباری را محکوم کرد.

نماینده اسپانیا خواستار پایان ناپدیدسازی قهری، بازداشت‌های خودسرانه و اعدام‌ها شد و نمایندگان آلمان، دانمارک و سوئیس نیز به یافته‌های کمیته حقیقت‌یاب درباره موارد نقض حقوق بشر که می‌تواند در حد جنایت علیه بشریت باشد، اشاره کردند.

نماینده بریتانیا سرکوب اعتراضات دی‌ماه را «مرگبارترین سرکوب» در تاریخ جمهوری اسلامی خواند و استفاده از نیروی مرگبار علیه افرادی، از جمله کودکان، که تهدید قریب‌الوقوعی ایجاد نمی‌کردند، نگران‌کننده دانست.

اتحادیه اروپا ۲۵ شهریور روند اجرای احکام اعدام در ایران را «هولناک» خواند و اعلام کرد جمهوری اسلامی از مجازات اعدام، خشونت و بازداشت‌های خودسرانه برای خاموش کردن صداهای منتقد استفاده می‌کند.

- پس از اعتصاب در شهرهای کُردنشین، ده‌ها کاسب احضار و بازداشت و برخی مغازه‌ها پلمب شدند

زنان، اقلیت‌ها و سرکوب فرامرزی

نماینده بلژیک گفت زنان در جمهوری اسلامی همچنان در قانون و عمل با تبعیض گسترده روبه‌رو هستند و کمیته حقیقت‌یاب طی سال‌های گذشته الگویی مداوم از نقض جدی حقوق بشر، سرکوب و تبعیض را مستند کرده است.

او همچنین از کشته‌شدن غیرنظامیان در حمله به مدرسه میناب ابراز تاسف کرد و از مقام‌های آمریکا خواست تحقیقات درباره این حمله را به‌صورت سریع، جامع، مستقل، بی‌طرفانه و شفاف ادامه دهند.

نماینده استرالیا نیز سرکوب جمهوری اسلامی را «فرامرزی» توصیف کرد و خواستار توقف فعالیت نهادهای امنیتی و نیروهای نیابتی برای ارعاب مخالفان، روزنامه‌نگاران و مدافعان حقوق بشر در خارج از کشور شد. او همچنین درباره اعترافات اجباری، شکنجه و سرکوب بهائیان، کردها و بلوچ‌ها ابراز نگرانی کرد.

نماینده آلمان نیز درباره افزایش سرکوب فرامرزی علیه روزنامه‌نگاران، مدافعان حقوق بشر و دیگر منتقدان جمهوری اسلامی در خارج از کشور ابراز نگرانی کرد.

ایران‌اینترنشنال ۲۴ شهریور گزارش داد جمهوری اسلامی سامانه «علاج» را برای جمع‌آوری اطلاعات، شناسایی و پیگیری مخالفان حکومت در خارج از کشور راه‌اندازی کرده است؛ سامانه‌ای که امکان گزارش اطلاعات مخالفان از سوی حامیان حکومت را نیز فراهم می‌کند.