خبرگزاری ریانووستی بهنقل از سخنگوی کرملین گزارش داد روسای جمهوری روسیه، چین و آمریکا در حاشیه نشست سران همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (آپک) دیدار خواهند کرد. این نشست نگرانی برخی کشورهای کوچکتر را از احتمال تصمیمگیری قدرتهای بزرگ درباره سرنوشت آنها برانگیخته است.
این دیدار قرار است پنجشنبه ۲۸ آبان در شهر شنژن چین برگزار شود.
خبرگزاری رویترز شنبه ۲۳ آبان در تحلیلی نوشت ولادیمیر پوتین، شی جینپینگ و دونالد ترامپ با اهدافی بسیار متفاوت به این نشست میروند و چشمانداز دستیابی آنها به توافقی بزرگ چندان روشن نیست.
سه رهبر با سه هدف متفاوت
پوتین این دیدار را فرصتی برای پایان دادن به جنگ اوکراین با شرایط مطلوب مسکو میبیند. ترامپ نیز پس از شکست اخیر حزب جمهوریخواه در انتخابات میاندورهای، به دنبال ثبت موفقیتی تاریخی است؛ شاید با برداشتن گامی به سوی توافق سهجانبه برای کنترل تسلیحات هستهای.
اما برای شی میزبانی این نشست با مخاطرات و ابهامهای فراوان همراه است. بهنوشته رویترز، شیوه بداههپردازانه ترامپ با رویکرد رهبر چین که در رویدادهای مهم به برنامههای از پیش تعیینشده پایبند است، سازگاری ندارد.
پیشنهاد مذاکرات هستهای نیز با استقبال پکن روبهرو نشده است. چهرههای دانشگاهی چینی به رویترز گفتند چنین پیشنهادی از اساس برای چین پذیرفتنی نیست؛ کشوری که زرادخانه هستهایاش بسیار کوچکتر از آمریکا و روسیه است و خود را در موقعیتی ضعیفتر میبیند.
بر اساس این گزارش، روسیه و آمریکا هر یک بیش از پنج هزار کلاهک هستهای دارند، در حالی که شمار کلاهکهای چین حدود ۵۰۰ عدد است؛ هرچند پکن بهسرعت زرادخانه خود را گسترش میدهد.
یک مقام ارشد دولت ترامپ اعلام کرد واشینگتن انتظار ندارد این نشست به توافقی هستهای منجر شود، ولی معتقد است زمان آن رسیده که چین برای گفتوگو در این زمینه پا پیش بگذارد.
- 
نگرانی از تکرار یالتا و تقسیم حوزههای نفوذ
نشست شنژن، بهویژه در روسیه، با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه شده است که رهبران آمریکا، بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی در آن حضور داشتند.
کنفرانس یالتا با رسمیت بخشیدن به حوزههای نفوذ، زمینه نظم پس از جنگ جهانی دوم را فراهم آورد و به نمادی از تحمیل توافق قدرتهای بزرگ بر کشورهای کوچکتر بدل شد.
رویترز نوشت چشمانداز برگزاری نسخه تازهای از یالتا، ملیگرایان روس را به وجد آورده است. آنها امیدوارند این نشست راه را برای پایان جنگ چهارساله اوکراین به سود مسکو هموار کند و معتقدند صرف برگزاری آن، مسکو را در کنار پکن و واشینگتن در جایگاه یک ابرقدرت قرار میدهد.
الکساندر دوگین، نظریهپرداز ملیگرای روس، پیشتر به رادیو اسپوتنیک گفت: «این نشان میدهد چه کسانی در جهان اهمیت دارند: ما، چین و غرب.»
دوگین این دیدار را تاییدی بر «جهان چندقطبی» دانست که به گفته او، غرب آن را انکار میکند.
در مقابل، احتمال توافق پشت درهای بسته و بدون مشارکت طرفهای کوچکتر، از جمله اوکراین و تایوان، نگرانی عمیقی را به دنبال داشته است.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، ماه گذشته گفت: «واقعا نمیخواهیم این نشست با تقسیم دوباره حوزههای نفوذ، به یالتای دوم، سوم یا چهارم تبدیل شود.»
تداعی یالتا برای چین نیز ناخوشایند است؛ کشوری که به کنفرانس سال ۱۹۴۵ دعوت نشده بود و اکنون میکوشد خود را حامی کشورهای کوچکتر معرفی کند.
- 
اختلاف بر سر مناقشه اوکراین
پکن و مسکو در سالهای اخیر همکاریهای خود را در تجارت نفت و گاز و تبادل دانش فنی نظامی گسترش دادهاند؛ با این حال، درباره دستور کار نشست شنژن اختلافنظر دارند.
رویترز به نقل از یک فرد آگاه از تدارکات نشست و یک دیپلمات اروپایی نوشت مسکو خواستار گفتوگو درباره جنگ اوکراین بوده، ولی پکن با گنجاندن این موضوع در دستور کار مخالفت کرده است.
یک مقام آمریکایی نیز ۲۲ آبان گفت بعید است ترامپ موضوع جنگ اوکراین را مطرح کند و نشست سهجانبه چارچوب مناسبی برای پرداختن به آن نیست.
روسیه اسفند ۱۴۰۰ تهاجم گسترده علیه اوکراین را آغاز کرد. این جنگ به خونینترین رویارویی نظامی اروپا پس از جنگ جهانی دوم تبدیل شده است.
به نوشته رویترز، ترامپ که سال آینده با کنگرهای تحت کنترل دموکراتها روبهرو خواهد بود، شاید برای کسب موفقیت به عرصه خارجی چشم دوخته باشد. توافق تسلیحاتی یا کمک به پایان جنگ ایران میتواند کارنامه تاریخی او را تقویت کند.
کرت تانگ، مقام ارشد پیشین وزارت خارجه آمریکا، گفت ترامپ تلاش خواهد کرد از این سفر برای تثبیت دوباره رهبری و اقتدار خود و نمایش تواناییهایش در صحنه بینالمللی بهره ببرد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس ۲۳ آبان گزارش داد مواضع متغیر ترامپ درباره ادامه جنگ و مذاکره با تهران، تلاشهای قطر برای بازگشایی تنگه هرمز را با ابهام روبهرو کرده و میانجیها را درباره گام بعدی واشینگتن سردرگم نگه داشته است.