خبرگزاری رویترز در گزارشی تحلیلی نوشت نزدیک به ۹ ماه پس از آغاز جنگ ایران، آمریکا و جمهوری اسلامی هر یک زمان را به سود خود میدانند؛ محاسبهای که مذاکرات را به بنبست کشانده و خطر آغاز مجدد درگیریها پیش از دستیابی به توافق را افزایش داده است.
رویترز سهشنبه ۲۶ آبان این رویکرد را «قماری پرخطر» توصیف کرد و بهنقل از مذاکرهکنندگان پیشین آمریکایی، مقامهای اروپایی و منابع کشورهای حاشیه خلیج فارس نوشت دو طرف بر خواستههایی پافشاری میکنند که پذیرش آنها برای طرف مقابل دشوار است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، روی محاصره دریایی و فشار اقتصادی حساب کرده تا تهران را به عقبنشینی هستهای وادار کند.
در مقابل، مقامهای ارشد جمهوری اسلامی با جسارت بیشتر پس از ناکامیهای انتخاباتی جمهوریخواهان آمریکا و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، خواستار برداشتن گام نخست از سوی واشینگتن شدهاند.
دنیس راس، مذاکرهکننده پیشین ایالات متحده در امور خاورمیانه، گفت: «نه ترامپ گزینههای خوبی دارد و نه ایرانیها.»
بهگفته او، شروط هر طرف برای پایان جنگ با خواستههای طرف مقابل در تضاد است.
همزمان با ادامه تنشها در منطقه، نیروهای آمریکایی ۲۶ آبان یک پرتابگر موشک پدافند هوایی جمهوری اسلامی را در منطقه ناریمان جزیره قشم هدف قرار دادند. گزارشها از وقوع دستکم شش حمله در این منطقه حکایت دارد.
محاصره بهجای بمباران
بهگزارش رویترز، ترامپ با این ارزیابی که بمباران دوباره نتیجه جنگ را تغییر نمیدهد و ممکن است حملات تلافیجویانه تهران به زیرساختهای انرژی کشورهای حاشیه خلیج فارس را در پی داشته باشد، از حمله گسترده مجدد خودداری کرده است.
یک مقام آمریکایی به رویترز گفت فشار اقتصادی چنان آسیبی به تهران میزند که ترامپ نیازی به عملیات رزمی گسترده ندارد.
او افزود با این حال، رییسجمهوری ایالات متحده برای جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای «همه گزینهها را در اختیار دارد».
بهگفته چهار دیپلمات حاضر در نشست اخیر گروه هفت در پاریس، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، تداوم فشار اقتصادی را «گزینه سوم» واشینگتن در برابر ازسرگیری جنگ یا پذیرش توافقی ضعیف عنوان کرد.
به باور روبیو، فشار اقتصادی باید تا زمانی ادامه یابد که مقامهای جمهوری اسلامی دریابند «کنترل بازی در دست آنها نیست» و برای دستیابی به توافقی متوازن امتیاز بدهند.
مقامهای اروپایی معتقدند ترامپ فعلا این گزینه را برگزیده، هرچند ممکن است هر لحظه مسیرش را تغییر دهد. دو منبع منطقهای نیز گفتند کشورهای حاشیه خلیج فارس درباره پیامدهای بمباران دوباره به او هشدار دادهاند.
گروه رزمی ناو هواپیمابر تئودور روزولت ۲۴ آبان وارد حوزه عملیاتی سنتکام شد و شمار گروههای رزمی ناوهای هواپیمابر آمریکا در منطقه را به سه رساند.
چشمانداز مبهم پرونده هستهای
رویترز بهنقل از یک مقام ارشد اروپایی و یک مقام غربی نوشت گزارشهای اطلاعاتی نشان میدهد «بخش قابلتوجهی» از ذخایر اورانیوم با غنای بالای جمهوری اسلامی احتمالا در اعماق تاسیسات زیرزمینی کلنگگزلا در نزدیکی مجتمع هستهای نطنز مدفون است.
این مقام اروپایی هشدار داد: «ایران همه انگیزههای لازم را برای پیشبرد یک برنامه هستهای مخفی با هدف ایجاد بازدارندگی در برابر مداخله نظامی آمریکا در آینده دارد.»
یک مقام اروپایی دیگر نیز گفت عملیات نظامی ایالات متحده برخلاف هدف اولیه، به تقویت جمهوری اسلامی و تمرکز قدرت در دست تندروترین چهرههای حکومت انجامیده است.
او افزود جنگ «بهجای حل مشکل هستهای، آن را وخیمتر کرده است».
در روزهای گذشته، شماری از مقامهای جمهوری اسلامی خواستار حرکت بهسوی ساخت بمب اتمی و خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) شدهاند.
تهران همچنین بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تاسیسات آسیبدیده را به پایان مناقشه کنونی مشروط کرده است.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی ۲۲ آبان در گزارشی محرمانه، از افزایش نگرانیهای خود درباره تاسیسات زیرزمینی غنیسازی اصفهان خبر داد.
جمهوری اسلامی سال گذشته وجود این تاسیسات را اعلام کرد، اما تاکنون به بازرسان آژانس اجازه دسترسی به آن را نداده است.
اختلاف بر سر گام نخست
منابع رویترز گفتند مذاکرات غیرمستقیم بر سر ترتیب اجرای تعهدات به بنبست رسیده است. تهران میخواهد پیش از آغاز مذاکرات محتوایی، محاصره پایان یابد، فروش نفت را از سر بگیرد و داراییهای مسدودشدهاش آزاد شود.
پایان درگیری در تمامی جبههها و به رسمیت شناختن نقش جمهوری اسلامی در مدیریت تردد کشتیها از تنگه هرمز از دیگر خواستههای تهران است.
بهگفته این منابع، تهران در ازای تحقق این خواستهها، تنگه هرمز را بازگشایی میکند و صرفا وعده میدهد در آینده درباره برنامه هستهای خود مذاکره کند.
در سوی دیگر، واشینگتن خواستار اقدامهای متقابل و همزمان است و تاکید دارد حکومت ایران از همان آغاز، تعهداتی قابل راستیآزمایی درباره برنامه هستهای خود بپذیرد.
مقامهای اروپایی تاکید کردند برنامه هستهای باید از همان آغاز در دستور کار مذاکرات قرار گیرد و درخواست تهران برای بازگشت بازرسان تنها پس از رفع محاصره و لغو تحریمها پذیرفتنی نیست.
وزارت امور خارجه فرانسه ۲۵ آبان اعلام کرد هرگونه توافق با جمهوری اسلامی باید علاوه بر مساله تنگه هرمز، برنامه موشکی و گروههای نیابتی حکومت را نیز شامل شود.
- 
خطر بازگشت جنگ
رویترز بهنقل از تحلیلگران سیاسی نوشت در ساختار قدرت جمهوری اسلامی کسی در موقعیت پذیرش توافق قرار ندارد.
یک مقام اروپایی نیز گفت گروهی سرسخت از فرماندهان سپاه پاسداران که خود را «پیروز» جنگ میدانند، تمایلی به مذاکره ندارند.
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده پیشین آمریکایی، معتقد است واشینگتن فعلا فشار اقتصادی را برگزیده، ولی امکان اقدام نظامی پیش از آغاز کنترل دموکراتها بر کنگره در ماه ژانویه را حفظ کرده است.
آلن ایر، دیپلمات پیشین آمریکا، نیز گفت محاصره ممکن است پیش از نتیجه دادن دیپلماسی، تهران را به تصمیمگیری وادار کند.
او افزود: «اگر آمریکا محاصره را برندارد، ایران به تشدید درگیری روی خواهد آورد، چون نمیتواند دوام بیاورد.»